پیشنهادات  

نیما یوشیج ( آوای آزاد ) - مجموعه اشعار

از : قصه ی رنگ پریده ، خون سرد

من ندانم با که گویم شرح درد
قصه ی رنگ پریده ، خون سرد ؟
هر که با من همره و پیمانه شد
عاقبت شیدا دل و دیوانه شد
قصه ام عشاق را دلخون کند
عاقبت ، خواننده را مجنون کند
آتش عشق است و گیرد در کسی
کاو ز سوز عشق ، می سوزد بسی
قصه ای دارم من از یاران خویش
قصه ای از بخت و از دوران خویش
یاد می اید مرکز کودکی
همره من بوده همواره یکی
قصه ای دارم از این همراه خود
همره خوش ظاهر بدخواه خود
او مرا همراه بودی هر دمی
سیرها می کردم اندر عالمی
یک نگارستانم آمد در نظر
اندرو هر گونه حس و زیب و فر
هر نگاری را جمالی خاص بود
یک صفت ، یک غمزه و یک رنگ سود
هر یکی محنت زدا ،‌خاطر نواز
شیوه ی جلوه گری را کرده ساز
هر یکی با یک کرشمه ،‌یک هنر
هوش بردی و شکیبایی ز سر
هر نگاری را به دست اندر کمند
می کشیدی هر که افتادی به بند
بهر ایشان عالمی گرد آمده
محو گشته ، عاشق و حیرت زده
من که در این حلقه بودم بیقرار
عاقبت کردم نگاری اختیار
مهر او به سرشت با بنیاد من
کودکی شد محو ، بگذشت آن ز من
رفت از من طاقت و صبر و قرار
باز می جستم همیشه وصل یار
هر کجا بودم ، به هر جا می شدم
بود آن همراه دیرین در پیم
من نمی دانستم این همراه کیست
قصدش از همراهی در کار چیست ؟
بس که دیدم نیکی و یاری او
مار سازی و مددکاری او
گفتم : ای غافل بباید جست او
هر که باشد دوستار توست او
شادی تو از مدد کاری اوست
بازپرس از حال این دیرینه دوست
گفتمش : ای نازنین یار نکو
همرها ،‌تو چه کسی ؟ آخر بگو
کیستی ؟ چه نام داری ؟ گفت : عشق
گفت : چونی ؟ حال تو چون است ؟ من
گفتمش : روی تو بزداید محن
تو کجایی ؟ من خوشم ؟ گفتم : خوشی
خوب صورت ، خوب سیرت ، دلکشی
به به از کردار و رفتار خوشت
به به از این جلوه های دلکشت
بی تو یک لحظه نخواهم زندگی
خیر بینی ، باش در پایندگی
باز ای و ره نما ، در پیش رو
که منم آماده و مفتون تو
در ره افتاد و من از دنبال وی
شاد می رفتم بدی نی ، بیم نی
در پی او سیرها کردم بسی
از همه دور و نمی دیدیم کسی
چون که در من سوز او تاثیر کرد
عالمی در نزد من تغییر کرد
عشق ، کاول صورتی نیکوی داشت
بس بدی ها عاقبت در خوی داشت
روز درد و روز نکامی رسید
عشق خوش ظاهر مرا در غم کشید
ناگهان دیدم خطا کردم ،‌خطا
که بدو کردم ز خامی اقتفا
آدم کم تجربه ظاهر پرست
ز آفت و شر زمان هرگز نرست
من ز خامی عشق را خوردم فریب
که شدم از شادمانی بی نصیب
در پشیمانی سر آمد روزگار
یک شبی تنها بدم در کوهسار
سر به زانوی تفکر برده پیش
محو گشته در پریشانی خویش
زار می نالیدم از خامی خود
در نخستین درد و نکامی خود
که : چرا بی تجربه ، بی معرفت
بی تأمل ،‌بی خبر ،‌بی مشورت
من که هیچ از خوی او نشناختم
از چه آخر جانب او تاختم ؟
دیدم از افسوس و ناله نیست سود
درد را باید یکی چاره نمود
چاره می جستم که تا گردم رها
زان جهان درد وطوفان بلا
سعی می کردم بهر جیله شود
چاره ی این عشق بد پیله شود
عشق کز اول مرا درحکم بود
س آنچه می گفتم بکن ،‌ آن می نمود
من ندانستم چه شد کان روزگار
اندک اندک برد از من اختیار
هر چه کردم که از او گردم رها
در نهان می گفت با من این ندا
بایدت جویی همیشه وصل او
که فکنده ست او تو را در جست و جو
ترک آن زیبارخ فرخنده حال
از محال است ، از محال است از محال
گفتم : ای یار من شوریده سر
سوختم در محنت و درد و خطر
در میان آتشم آورده ای
این چه کار است ، اینکه با من کرده ای ؟
چند داری جان من در بند ، چند ؟
بگسل آخر از من بیچاره بند
هر چه کردم لابه و افغان و داد
گوش بست و چشم را بر هم نهاد
یعنی : ای بیچاره باید سوختن
نه به آزادی سرور اندوختن
بایدت داری سر تسلیم پیش
تا ز سوز من بسوزی جان خویش
چون که دیدم سرنوشت خویش را
تن بدادم تا بسوزم در بلا
مبتلا را چیست چاره جز رضا
چون نیابد راه دفع ابتلا ؟
این سزای آن کسان خام را
که نیندیشند هیچ انجام را
سالها بگذشت و در بندم اسیر
کو مرا یک یاوری ، کو دستگیر ؟
می کشد هر لحظه ام در بند سخت
او چه خواهد از من برگشته بخت ؟
ای دریغا روزگارم شد سیاه
آه از این عشق قوی پی آه ! آه
کودکی کو ! شادمانی ها چه شد ؟
تازگی ها ، کامرانی ها چه شد ؟
چه شد آن رنگ من و آن حال من
محو شد آن اولین آمال من
شد پریده ،‌رنگ من از رنج و درد
این منم : رنگ پریده ،‌خون سرد
عشقم آخر در جهان بدنام کرد
آخرم رسوای خاص و عام کرد
وه ! چه نیرنگ و چه افسون داشت او
که مرا با جلوه مغتون داشت او
عاقبت آواره ام کرد از دیار
نه مرا غمخواری و نه هیچ یار
می فزاید درد و آسوده نیم
چیست این هنگامه ، آخر من کیم ؟
که شده ماننده ی دیوانگان
می روم شیدا سر و شیون کنان
می روم هر جا ، به هر سو ، کو به کو
خود نمی دانم چه دارم جست و جو
سخت حیران می شوم در کار خود
که نمی دانم ره و رفتار خود
خیره خیره گاه گریان می شوم
بی سبب گاهی گریزان می شوم
زشت آمد در نظرها کار من
خلق نفرت دارد از گفتار من
دور گشتند از من آن یاران همه
چه شدند ایشان ، چه شد آن همهمه ؟
چه شد آن یاری که از یاران من
خویش را خواندی ز جانبازان من ؟
من شنیدم بود از آن انجمن
که ملامت گو بدند و ضد من
چه شد آن یار نکویی کز فا
دم زدی پیوسته با من از وفا ؟
گم شد از من ، گم شدم از یاد او
ماند بر جا قصه ی بیداد او
بی مروت یار من ، ای بی وفا
بی سبب از من چرا گشتی جدا ؟
بی مروت این جفاهایت چراست ؟
یار ، آخر آن وفاهایت کجاست ؟
چه شد آن یاری که با من داشتی
دعوی یک باطنی و آشتی ؟
چون مرا بیچاره و سرگشته دید
اندک اندک آشنایی را برید
دیدمش ، گفتم : منم نشناخت او
بی تأمل روز من برتافت او
دوستی این بود ز ابنای زمان
مرحبا بر خوی یاران جهان
مرحبا بر پایداری های خلق
دوستی خلق و یاری های خلق
بس که دیدم جور از یاران خود
وز سراسر مردم دوران خود
من شدم : رنگ پریده ، خون سرد
پس نشاید دوستی با خلق کرد
وای بر حال من بدبخت!‌وای
کس به درد من مبادا مبتلای
عشق با من گفت : از جا خیز ، هان
خلق را از درد بدبختی رهان
خواستم تا ره نمایم خلق را
تا ز نکامی رهانم خلق را
می نمودم راهشان ، رفتارشان
منع می کردم من از پیکارشان
خلق صاحب فهم صاحب معرفت
عاقبت نشنید پندم ، عاقبت
جمله می گفتند او دیوانه است
گاه گفتند او پی افسانه است
خلقم آخر بس ملامت ها نمود
سرزنش ها و حقارت ها نمود
با چنین هدیه مرا پاداش کرد
هدیه ،‌آری ، هدیه ای از رنج و درد
که پریشانی من افزون نمود
خیرخواهی را چنین پاداش بود
عاقبت قدر مرا نشناختند
بی سبب آزرده از خود ساختند
بیشتر آن کس که دانا می نمود
نفرتش از حق و حق آرنده بود
آدمی نزدیک خود را کی شناخت
دور را بشناخت ، سوی او بتاخت
آن که کمتر قدر تو داند درست
در میانخویش ونزدیکان توست
الغرض ، این مردم حق ناشناس
بس بدی کردند بیرون از قیاس
هدیه ها دادند از درد و محن
زان سراسر هدیه ی جانسوز ،‌من
یادگاری ساختم با آه و درد
نام آن ، رنگ پریده ، خون سرد
مرحبا بر عقل و بر کردار خلق
مرحبا بر طینت و رفتار خلق
مرحبا بر آدم نیکو نهاد
حیف از اویی که در عالم فتاد
خوب پاداش مرا دادند ،‌خوب
خوب داد عقل را دادند ، خوب
هدیه این بود از خسان بی خرد
هر سری یک نوع حق را می خرد
نور حق پیداست ،‌ لیکن خلق کور
کور را چه سود پیش چشم نور ؟
ای دریفا از دل پر سوز من
ای دریغا از من و از روز من
که به غفلت قسمتی بگذشاتم
خلق را حق جوی می پنداشتمن
من چو آن شخصم که از بهر صدف
کردم عمر خود به هر آبی تلف
کمتر اندر قوم عقل پاک هست
خودپرست افزون بود از حق پرست
خلق خصم حق و من ، خواهان حق
سخت نفرت کردم از خصمان حق
دور گردیدم از این قوم حسود
عاشق حق را جز این چاره چه بود ؟
عاشقم من بر لقای روی دوست
سیر من هممواره ، هر دم ، سوی اوست
پس چرا جویم محبت از کسی
که تنفر دارد از خویم بسی؟
پس چرا گردم به گرد این خسان
که رسد زایشان مرا هردم زیان ؟
ای بسا شرا که باشد در بشر
عاقل آن باشد که بگریزد ز شر
آفت و شر خسان را چاره ساز
احتراز است ، احتراز است ، احتراز
بنده ی تنهاییم تا زنده ام
گوشه ای دور از همه جوینده ام
می کشد جان را هوای روز یار
از چه با غیر آورم سر روزگار ؟
من ندارم یار زین دونان کسی
سالها سر برده ام تنها بسی
من یکی خونین دلم شوریده حال
که شد آخر عشق جانم را وبال
سخت دارم عزلت و اندوه دوست
گرچه دانم دشمن سخت من اوست
من چنان گمنامم و تنهاستم
گوییا یکباره ناپیداستم
کس نخوانده ست ایچ آثار مرا
نه شنیده ست ایچ گفتار مرا
اولین بار است اینک ، کانجمن
ای می خواند از اندوه من
شرح عشق و شرح نکامی و درد
قصه ی رنگ پریده ، خون سرد
من از این دو نان شهرستان نیم
خاطر پر درد کوهستانیم
کز بدی بخت ،‌در شهر شما
روزگاری رفت و هستم مبتلا
هر سری با عالم خاصی خوش است
هر که را یک چیز خوب و دلکش است
من خوشم با زندگی کوهیان
چون که عادت دارم از صفلی بدان
به به از آنجا که مأوای من است
وز سراسر مردم شهر ایمن است
اندر او نه شوکتی ،‌ نه زینتی
نه تقید ،‌نه فریب و حیلتی
به به از آن آتش شب های تار
در کنار گوسفند و کوهسار
به به از آن شورش و آن همهمه
که بیفتد گاهگاهی دررمه
بانگ چوپانان ، صدای های های
بانگ زنگ گوسفندان ، بانگ نای
زندگی در شهر فرساید مرا
صحبت شهری بیازارد مرا
خوب دیدم شهر و کار اهل شهر
گفته ها و روزگار اهل شهر
صحبت شهری پر از عیب و ضر است
پر ز تقلید و پر از کید و شر است
شهر باشد منبع بس مفسده
بس بدی ، بس فتنه ها ، بس بیهده
تا که این وضع است در پایندگی
نیست هرگز شهر جای زندگی
زین تمدن خلق در هم اوفتاد
آفرین بر وحشت اعصار باد
جان فدای مردم جنگل نشین
آفرین بر ساده لوحان ،‌آفرین
شهر درد و محنتم افزون نمود
این هم از عشق است ، ای کاش او نبود
من هراسانم بسی از کار عشق
هر چه دیدم ، دیدم از کردار عشق
او مرا نفرت بداد از شهریان
وای بر من ! کو دیار و خانمان ؟
خانه ی من ،‌جنگل من ، کو، کجاست ؟.
حالیا فرسنگ ها از من جداست
بخت بد را بین چه با من می کند
س دورم از دیرینه مسکن می کند
یک زمانم اندکی نگذاشت شاد
کس گرفتار چنین بختی مباد
تازه دوران جوانی من است
که جهانی خصم جانی من است
هیچ کس جز من نباشد یار من
یار نیکوطینت غمخوار من
باطن من خوب یاری بود اگر
این همه در وی نبودی شور و شر
آخر ای من ، تو چه طالع داشتی
یک زمانت نیست با بخت آشتی ؟
از چو تو شوریده آخر چیست سود
در زمانه کاش نقش تو نبود
کیستی تو ! این سر پر شور چیست
تو چه ها جویی درین دوران زیست ؟
تو نداری تاب درد و سوختن
باز داری قصد درد اندوختن ؟
پس چو درد اندوختی ،‌ افغان کنی
خلق را زین حال خود حیران کنی
چیست آخر! این چنین شیدا چرا؟
این همه خواهان درد و ماجرا
چشم بگشای و به خود باز ای ، هان
که تویی نیز از شمار زندگان
دائما تنهایی و آوارگی
دائما نالیدن و بیچارگی
نیست ای غافل ! قرار زیستن
حاصل عمر است شادی و خوشی
س نه پریشان حالی و محنت کشی
اندکی آسوده شو ، بخرام شاد
چند خواهی عمر را بر باد داد
چند ! چند آخر مصیبت بردنا
لحظه ای دیگر بباید رفتنا
با چنین اوصاف و حالی که تو راست
گر ملامت ها کند خلقت رواست
ای ملامت گو بیا وقت است ،‌ وقت
که ملامت دارد این شوریده بخت
گرد ایید و تماشایش کنید
خنده ها بر حال و روز او زنید
او خرد گم کرده است و بی قرار
ای سر شهری ، از او پرهیزدار
رفت بیرون مصلحت از دست او
مشنوی این گفته های پست او
او نداند رسم چه ،‌ آداب چیست
که چگونه بایدش با خلق زیست
او نداند چیست این اوضاع شوم
این مذاهب ، این سیاست ، وین رسوم
او نداند هیچ وضع گفت و گو
چون که حق را باشد اندر جست و جو
ای بسا کس را که حاجت شد روا
بخت بد را ای بسا باشد دوا
ای بسا بیچاره را کاندوه و درد
گردش ایام کم کم محو کرد
جز من شوریده را که چاره نیست
بایدم تا زنده ام در درد زیست
عاشقم من ، عاشقم من ، عاشقم
عاشقی را لازم اید درد و غم
راست گویند این که : من دیوانه ام
در پی اوهام یا افسانه ام
زان که بر ضد جهان گویم سخن
یا جهان دیوانه باشد یا که من
بلکه از دیوانگان هم بدترم
زان که مردم دیگر و من دیگرم
هر چه در عالم نظر می افکنم
خویش را دذ شور و شر می افکنم
جنبش دریا ،‌خروش آب ها
پرتو مه ،‌طلعت مهتاب ها
ریزش باران ، سکوت دره ها
پرش و حیرانی شب پره ها
ناله ی جغدان و تاریکی کوه
های های آبشار باشکوه
بانگ مرغان و صدای بالشان
چون که می اندیشم از احوالشان
گوییا هستند با من در سخن
رازها گویند پر درد و محن
گوییا هر یک مرا زخمی زنند
گوییا هر یک مرا شیدا کنند
من ندانم چیست در عالم نهان
که مرا هرلحظه ای دارد زیان
آخر این عالم همان ویرانه است
که شما را مأمن است و خانه است
پس چرا آرد شما را خرمی
بهر من آرد همیشه مؤتمی ؟
آه! عالم ،‌ آتشم هر دم زنی
بی سبب با من چه داری دشمنی
من چه کردم با تو آخر ، ای پلید
دشمنی بی سبب هرگز که دید
چشم ، آخر چند در او بنگری
می نبینی تو مگر فتنه گری
تیره شو ، ای چشم ، یا آسوده باش
کاش تو با من نبودی ! کاش ! کاش
لیک ، ای عشق ، این همه از کار توست
سوزش من از ره و رفتار توست
زندگی با تو سراسر ذلت است
غم ،‌همیشه غم ،‌ همیشه محنت است
هر چه هست از غم بهم آمیخته است
و آن سراسر بر سر من ریخته است
درد عالم در سرم پنهان بود
در هر افغانم هزار افغان بود
نیست درد من ز نوع درد عام
این چنین دردی کجا گردد تمام ؟
جان من فرسود از این اوهام فرد
دیدی آخر عشق با جانم چه کرد ؟
ای بسا شب ها کنار کوهسار
من به تنهایی شدم نالان و زار
سوخته در عشق بی سامان خود
شکوه ها کردم همه از جان خود
آخر از من ، جان چه می خواهی ؟ برو
دور شو از جانب من ! دور شو
عشق را در خانه ات پرورده ای
خود نمی دانی چه با خود کرده ای
قدرتش دادی و بینایی و زور
تا که در تو و لوله افکند و شور
گه ز خانه خواهدت بیرون کند
گه اسیر خلق پر افسون کند
گه تو را حیران کند در کار خویش
گه مطیع و تابع رفتار خویش
هر زمان رنگی بجوید ماجرا
بهر خود خصی بپروردی چرا ؟
ذلت تو یکسره از کار اوست
باز از خامی چرا خوانیش دوست ؟
گر نگویی ترک این بد کیش را
خود ز سوز او بسوزی خویش را
چون که دشمن گشت در خانه قوی
رو که در دم بایدت زانجا روی
بایدت فانی شدن در دست خویش
نه به دست خصم بدکردار و کیش
نیستم شایسته ی یاری تو
می رسد بر من همه خواری تو
رو به جایی کت به دنیایی خزند
بس نوازش ها ،‌حمایت ها کنند
چه شود گر تو رها سازی مرا
رحم کن بر بیچارگان باشد روا
کاش جان را عقل بود و هوش بود
ترک این شوریده سرا را می نمود
او شده چون سلسله بر گردنم
وه ! چه ها باید که از وی بردنم
چند باید باشم اندر سلسله
رفت طاقت ، رفت آخر حوصله
من ز مرگ و زندگی ام بی نصیب
تا که داد این عشق سوزانم فریب
سوختم تا عشق پر سوز و فتن
کرد دیگرگون من و بنیاد من
سوختم تا دیده ی من باز کرد
بر من بیچاره کشف راز کرد
سوختم من ، سوختم من ، سوختم
کاش راه او نمی آموختم
کی ز جمعیت گریزان می شدم
کی به کار خویش حیران می شدم ؟
کی همیشه با خسانم جنگ بود
باطل و حق گر مرا یک رنگ بود ؟
کی ز خصم حق مرا بودی زیان
گر نبودی عشق حق در من عیان ؟
آفت جان من آخر عشق شد
علت سوزش سراسر عشق شد
هر چه کرد این عشق آتشپاره کرد
عشق را بازیچه نتوان فرض کرد
ای دریغا روزگار کودکی
که نمی دیدم از این غم ها ، یکی
فکر ساده ، درک کم ، اندوه کم
شادمان با کودکان دم می زدم
ای خوشا آن روزگاران ،‌ای خوشا
یاد باد آن روزگار دلگشا
گم شد آن ایام ، بگذشت آن زمان
خود چه ماند در گذرگاه جهان ؟
بگذرد آب روان جویبار
تازگی و طلعت روز بهار
گریه ی بیچاره ی شوریده حال
خنده ی یاران و دوران وصال
بگذرد ایام عشق و اشتیاق
سوز خاطر ،‌سوز جان ،‌درد فراق
شادمانی ها ، خوشی ها غنی
وین تعصب ها و کین و دشمنی
بگذرد درد گدایان ز احتیاج
عهد را زین گونه بر گردد مزاج
این چنین هرشادی و غم بگذرد
جمله بگذشتند ، این هم بگذرد
خواه آسان بگذرانم ، خواه سخت
بگذرد هم عمر این شوریده بخت
حال ،‌ بین مردگان و زندگان
قصه ام این است ،‌ ای ایندگان
قصه ی رنگ پریده آتشی ست
س در پی یک خاطر محنت کشی ست
زینهار از خواندن این قصه ها
که ندارد تاب سوزش جثه ها
بیم آرید و بیندیشید ،‌هان
ز آنچه از اندوهم آمد بر زبان
پند گیرید از من و از حال من
پیروی خوش نیست از اعمال من
بعد من آرید حال من به یاد
آفرین بر غفلت جهال باد

ای شب

هان ای شب شوم وحشت انگیز
تا چند زنی به جانم آتش ؟
یا چشم مرا ز جای برکن
یا پرده ز روی خود فروکش
یا بازگذار تا بمیرم
کز دیدن روزگار سیرم
دیری ست که در زمانه ی دون
از دیده همیشه اشکبارم
عمری به کدورت و الم رفت
تا باقی عمر چون سپارم
نه بخت بد مراست سامان
و ای شب ،‌نه توراست هیچ پایان
چندین چه کنی مرا ستیزه
بس نیست مرا غم زمانه ؟
دل می بری و قرار از من
هر لحظه به یک ره و فسانه
بس بس که شدی تو فتنه ای سخت
سرمایه ی درد و دشمن بخت
این قصه که می کنی تو با من
زین خوبتر ایچ قصه ایچ نیست
خوبست ولیک باید از درد
نالان شد و زار زار بگریست
بشکست دلم ز بی قراری
کوتاه کن این فسانه ،‌باری
آنجا که ز شاخ گل فروریخت
آنجا که بکوفت باد بر در
و آنجا که بریخت آب مواج
تابید بر او مه منور
ای تیره شب دراز دانی
کانجا چه نهفته بد نهانی ؟
بودست دلی ز درد خونین
بودست رخی ز غم مکدر
بودست بسی سر پر امید
یاری که گرفته یار در بر
کو آنهمه بانگ و ناله ی زار
کو ناله ی عاشقان غمخوار ؟
در سایه ی آن درخت ها چیست
کز دیده ی عالمی نهان است ؟
عجز بشر است این فجایع
یا آنکه حقیقت جهان است ؟
در سیر تو طاقتم بفرسود
زین منظره چیست عاقبت سود ؟
تو چیستی ای شب غم انگیز
در جست و جوی چه کاری آخر ؟
بس وقت گذشت و تو همانطور
استاده به شکل خوف آور
تاریخچه ی گذشتگانی
یا رازگشای مردگانی؟
تو اینه دار روزگاری
یا در ره عشق پرده داری ؟
یا شدمن جان من شدستی ؟
ای شب بنه این شگفتکاری
بگذار مرا به حالت خویش
با جان فسرده و دل ریش
بگذار فرو بگیرد دم خواب
کز هر طرفی همی وزد باد
وقتی ست خوش و زمانه خاموش
مرغ سحری کشید فریاد
شد محو یکان یکان ستاره
تا چند کنم به تو نظاره ؟
بگذار بخواب اندر ایم
کز شومی گردش زمانه
یکدم کمتر به یاد آرم
و آزاد شوم ز هر فسانه
بگذار که چشم ها ببندد
کمتر به من این جهان بخندد

منت دونان

زدن یا مژه بر مویی گره ها
به ناخن آهن تفته بریدن
ز روح فاسد پیران نادان
حجاب جهل ظلمانی دریدن
به گوش کر شده مدهوش گشته
صدای پای صوری را شنیدن
به چشم کور از راهی بسی دور
به خوبی پشه ی پرنده دیدن
به جسم خود بدون پا و بی پر
به جوف صخره ی سختی پریدن
گرفتن شرزه شیری را در آغوش
میان آتش سوزان خزیدن
کشیدن قله ی الوند بر پشت
پس آنگه روی خار و خس دویدن
مرا آسان تر و خوش تر بود زان
که بار منت دونان کشیدن

افسانه

افسانه : در شب تیره ، دیوانه ای کاو
دل به رنگی گریزان سپرده
در دره ی سرد و خلوت نشسته
همچو ساقه ی گیاهی فسرده
می کند داستانی غم آور
در میان بس آشفته مانده
قصه ی دانه اش هست و دامی
وز همه گفته ناگفته مانده
از دلی رفته دارد پیامی
داستان از خیالی پریشان
ای دل من ، دل من ، دل من
بینوا ، مضطرا ، قابل من
با همه خوبی و قدر و دعوی
از تو آخر چه شد حاصل من
جز سر شکی به رخساره ی غم ؟
آخر ای بینوا دل ! چه دیدی
که ره رستگاری بریدی ؟
مرغ هرزه درایی ، که بر هر
شاخی و شاخساری پریدی
تا بماندی زبون و فتاده ؟
می توانستی ای دل ، رهیدن
گر نخوردی فریب زمانه
آنچه دیدی ، ز خود دیدی و بس
هر دمی یک ره و یک بهانه
تا تو ای مست ! با من ستیزی
تا به سرمستی و غمگساری
با فسانه کنی دوستاری
عالمی دایم از وی گریزد
با تو او را بود سازگاری
مبتلایی نیابد به از تو
افسانه : مبتلایی که ماننده ی او
کس در این راه لغزان ندیده
آه! دیری است کاین قصه گویند
از بر شاخه مرغی پریده
مانده بر جای از او آشیانه
لیک این آشیان ها سراسر
بر کف بادها اندر ایند
رهروان اندر این راه هستند
کاندر این غم ، به غم می سرایند
او یکی نیز از رهروان بود
در بر این خرابه مغازه
وین بلند آسمان و ستاره
سالها با هم افسرده بودید
وز حوادث به دل پاره پاره
او تو را بوسه می زد ، تو او را
عاشق : سال ها با هم افسرده بودیم
سالها همچو واماندگی
لیک موجی که آشفته می رفت
بودش از تو به لب داستانی
می زدت لب ، در آن موج ، لبخند
افسانه : من بر آن موج آشفته دیدم
یکه تازی سراسیمه
عاشق : اما
من سوی گلعذاری رسیدم
در همش گیسوان چون معما
همچنان گردبادی مشوش
افسانه : من در این لحظه ، از راه پنهان
نقش می بستم از او بر آبی
عاشق : آه! من بوسه می دادم از دور
بر رخ او به خوابی چه خوابی
با چه تصویرهای فسونگر
ای افسانه ، فسانه ، فسانه
ای خدنگ تو را من نشانه
ای علاج دل ، ای داروی درد
همره گریه های شبانه
با من سوخته در چه کاری ؟
چیستی ! ای نهان از نظرها
ای نشسته سر رهگذرها
از پسرها همه ناله بر لب
ناله ی تو همه از پدرها
تو که ای ؟ مادرت که ؟ پدر که ؟
چون ز گهواره بیرونم آورد
مادرم ، سرگذشت تو می گفت
بر من از رنگ و روی تو می زد
دیده از جذبه های تو می خفت
می شدم بیهوش و محو و مفتون
رفته رفته که بر ره فتادم
از پی بازی بچگانه
هر زمانی که شب در رسیدی
بر لب چشمه و رودخانه
در نهان ، بانگ تو می شنیدم
ای فسانه ! مگر تو نبودی
آن زمانی که من در صحاری
می دویدم چو دیوانه ، تنها
داشتم زاری و اشکباری
تو مرا اشک ها می ستردی ؟
آن زمانی که من ، مست گشته
زلف ها می فشاندم بر باد
تو نبودی مگر که همآهنگ
می شدی با من زار و ناشاد
می زدی بر زمین آسمان را ؟
در بر گوسفندان ، شبی تار
بودم افتاده من ، زرد و بیمار
تو نبودی مگر آن هیولا
آن سیاه مهیب شرربار
که کشیدم ز بیم تو فریاد ؟
دم ، که لبخنده های بهاران
بود با سبزه ی جویباران
از بر پرتو ماه تابان
در بن صخره ی کوهساران
هر کجا ، بزم و رزمی تو را بود
بلبل بینوا ناله می زد
بر رخ سبزه ، شب ژاله می زد
روی آن ماه ، از گرمی عشق
چون گل نار تبخالع می زد
می نوشتی تو هم سرگذشتی
سرگذشت منی ای فسانه
که پریشانی و غمگساری ؟
یا دل من به تشویش بسته
یا که دو دیده ی اشکباری ؟
یا که شیطان رانده ز هر جای ؟
قلب پر گیر و دار منی تو
که چنین ناشناسی و گمنام ؟
یا سرشت منی ، که نگشتی
در پی رونق و شهرت و نام ؟
یا تو بختی که از من گریزی ؟
هر کس از جانب خود تو را راند
بی خبر که تویی جاودانه
تو که ای ؟ ای ز هر جای رانده
با منت بوده ره ، دوستانه ؟
قطره ی اشکی ایا تو ، یا غم ؟
یاد دارم شبی ماهتابی
بر سر کوه نوبن نشسته
دیده از سوز دل خواب رفته
دل ز غوغای دو دیده رسته
باد سردی دمید از بر کوه
گفت با من که : ای طفل محزون
از چه از خانه ی خود جدایی ؟
چیست گمگشته ی تو در این جا ؟
طفل ! گل کرده با دلربایی
کرگویجی در این دره ی تنگ
چنگ در زلف من زد چو شانه
نرم و آسهته و دوستانه
با من خسته ی بینوا داشت
بازی وشوخی بچگانه
ای فسانه ! تو آن باد سردی ؟
ای بسا خنده ها که زدی تو
بر خوشی و بدی گل من
ای بسا کامدی اشک ریزان
بر من و بر دل و حاصل من
تو ددی ، یا که رویی پریوار ؟
ناشناسا ! که هستی که هر جا
با من بینوا بوده ای تو ؟
هر زمانم کشیده در آغوش
بیهشی من افزوده ای تو ؟
ای فسانه ! بگو ، پاسخم ده
افسانه : بس کن ازپرسش ای سوخته دل
بس که گفتی دلم ساختی خون
باورم شد که از غصه مستی
هر که را غم فزون ، گفته افزون
عاشقا ! تو مرا می شناسی
از دل بی هیاهو نهفته
من یک آواره ی آسمانم
وز زمان و زمین بازمانده
هر چه هستم ، بر عاشقانم
آنچه گویی منم ، و آنچه خواهی
من وجودی کهن کار هستم
خوانده ی بی کسان گرفتار
بچه ها را به من ، مادر پیر
بیم و لرزه دهد ، در شب تار
من یکی قصه ام بی سر و بن
عاشق : تو یکی قصه ای ؟
افسانه : آری ، آری
قصه ی عاشق بیقراری
نا امیدی ، پر از اضطرابی
که به اندوه و شب زنده داری
سال ها در غم و انزوا زیست
قصه ی عاشقی پر ز بیمم
گر مهیبم چو دیو صحاری
ور مرا پیرزن روستایی
غول خواند ز آدم فراری
زاده ی اضطراب جهانم
یک زمان دختری بوده ام من
نازنین دلبری بوده ام من
چشم ها پر ز آشوب کرده
یکه افسونگری بوده ام من
آمدم بر مزاری نشسته
چنگ سازنده ی من به دستی
دست دیگر یکی جام باده
نغمه ای ساز نکرده ، سرمست
شد ز چشم سیاهم ، گشاده
قطره قطره سرشک پر از خون
در همین لحظه ، تاریک می شد
در افق ، صورت ابر خونین
در میان زمین و فلک بود
اختلاط صداهای سنگین
دود از این خیمه می رفت بالا
خواب آمد مرا دیدگان بست
جام و چنگم فتادند از دست
چنگ پاره شد و جام بشکست
من ز دست دل و دل ز من رست
رفتم و دیگرم تو ندیدی
ای بسا وحشت انگیز شب ها
کز پس ابرها شد پدیدار
قامتی که ندانستی اش کیست
با صدایی حزین و دل آزار
نام من در بن گوش تو گفت
عاشقا ! من همان ناشناسم
آن صدایم که از دل بر اید
صورت مردگان جهانم
یک دمم که چو برقی سر اید
قطره ی گرم چشمی ترم من
چه در آن کوهها داشت می ساخت
دست مردم ، بیالوده در گل ؟
لیک افسوس ! از آن لحظه دیگر
سکنین را نشد هیچ حاصل
سالها طی شدند از پی هم
یک گوزن فراری در آنجا
شاخه ای را ز برگش تهی کرد
گشت پیدا صداهای دیگر
شمل مخروطی خانه ای فرد
کله ی چند بز در چراگاه
بعد از آن ، مرد چوپان پیری
اندر آن تنگنا جست خانه
قصه ای گشت پیدا ، که در آن
بود گم هر سراغ و نشانه
کرد از من درین راه معنی
کی ولی با خبر بود از این راز
که بر آن جغد هم خواند غمناک ؟
ریخت آن خانه ی شوق از هم
چون نه جز نقش آن ماند بر خاک
هر چه ، بگریست ، جز چشم شیطان
عاشق : ای فسانه ! خسانند آنان
که فروبسته ره را به گلزار
خس ، به صد سال طوفان ننالد
گل ، ز یک تندباد است بیمار
تو مپوشان سخن ها که داری
تو بگو با زبان دل خود
هیچکس گوی نپسندد آن را
می توان حیله ها راند در کار
عیب باشد ولی نکته دان را
نکته پوشی پی حرف مردم
این ، زبان دل افسردگان است
نه زبان پی نام خیزان
گوی در دل نگیرد کسش هیچ
ما که در این جانیم سوزان
حرف خود را بگیریم دنبال
کی در آن کلبه های دگر بود ؟
افسانه : هیچکس جز من ، ای عاشق مست
دیدی آن شور و بنشییدی آن بانگ
از بن بام هایی که بشکست
روی دیوارهایی که ماندند
در یکی کلبه ی خرد چوبین
طرف ویرانه ای ، یاد داری ؟
که یکی پیرزن روستایی
پنبه می رشت و می کرد زاری
خامشی بود و تاریکی شب
باد سرد از برون نعره می زد
آتش اندر دل کلبه می سوخت
دختری ناگه از در درآمد
که همی گفت و بر سر همی کوفت
ای دل من ، دل من ، دل من
آه از قلب خسته بر آورد
در بر ما درافتاد و شد سرد
این چنین دختر بیدلی را
هیچ دانی چهزار و زبون کرد ؟
عشق فانی کننده ، منم عشق
حاصل زندگانی منم ، من
روشنی جهانی منم ، من
من ، فسانه ، دل عاشقانم
گر بود جسم و جانی ، منم ، من
من گل عشقم و زاده ی اشک
یاد می آوری آن خرابه
آن شب و جنگل آلیو را
که تو از کهنه ها می شمردی
می زدی بوسه خوبان نو را ؟
زان زمان ها مرا دوست بودی
عاشق : آن زمان ها که از آن به ره ماند
همچنان کز سواری غباری ...ـ
افسانه : تند خیزی که ، ره شد پس از او
جای خالی نمای سواری
طعمه ی این بیابان موحش
عاشق : لیک در خنده اش ، آن نگارین
مست می خواند و سرمست می رفت
تا شناسد حریفش به مستی
جام هر جای بر دست می رفت
چه شبی ! ماه خندان ، چمن نرم
افسانه : آه عاشق ! سحر بود آندم
سینه ی آسمان باز و روشن
شد ز ره کاروان طربنک
جرسش را به جا ماند شیون
آتشش را اجاقی که شد سرد
عاشق : کوهها راست استاده بودند
دره ها همچو دزدان خمیده
افسانه : آری ای عاشق ! افتاده بودند
دل ز کف دادگان ، وارمیده
داستانیم از آنجاست در یاد
هر کجا فتنه بود و شب و کین
مردمی ، مردمی کرده نابود
بر سر کوه های کباچین
نقطه ای سوخت در پیکر دود
طفل بیتابی آمد به دنیا
تا به هم یار و دمساز باشیم
نکته ها آمد از قصه کوتاه
اندر آن گوشه ، چوپان زنی ، زود
ناف از شیرخواری ببرید
عاشق : آه
چه زمانی ، چه دلکش زمانی
قصه ی شادمان دلی بود
باز آمد سوی خانه ی دل
افسانه : عاشقا ! جغد گو بود ، و بودش
آشنایی به ویرانه ی دل
عاشق : آری افسانه ! یک جغد غمناک
هر دم امشب ، از آنان که بودند
یاد می آورد جغد باطل
ایستاده است ، استاده گویی
آن نگارین به ویران ناتل
دست بر دست و با چشم نمناک
افسانه : آمده از مزار مقدس
عاشقا ! راه درمان بجوید
عاشق : آمده با زبانی که دارد
قصه ی رفتگان را بگوید
زندگان را بیابد در این غم
افسانه : آمده تا به دست آورد باز
عاشق ! آن را که بر جا نهاده است
لیک چو سود ، کاندر بیابان
هول را باز دندان گشاده است
باید این جام گردد شکسته
به که ای نقشبند فسونکار
نقش دیگر بر آری که شاید
اندر این پرده ، در نقشبندی
بیش از این نز غمت غم فزاید
جلوه گیرد سپید ، از سیاهی
آنچه بگذشت چون چشمه ی نوش
بود روزی بدانگونه کامروز
نکته اینست ، دریاب فرصت
گنج در خانه ، دل رنج اندوز
از چه ؟ ایا چمن دلربا نیست ؟
آن زمانی که امرود وحشی
سایه افکنده آرام بر سنگ
ککلی ها در آن جنگل دور
می سرایند با هم همآهنگ
گه یکی زان میان است خوانا
شکوه ها را بنه ، خیز و بنگر
که چگونه زمستان سر آمد
جنگل و کوه در رستخیز است
عالم از تیره رویی در آمد
چهره بگشاد و چون برق خندید
توده ی برف از هم شکافید
قله ی کوه شد یکسر ابلق
مرد چوپان در آمد ز دخمه
خنده زد شادمان و موفق
که دگر وقت سبزه چرانی است
عاشقا ! خیز کامد بهاران
چشمه ی کوچک از کوه جوشید
گل به صحرا در آمد چو آتش
رود تیره چو توفان خروشید
دشت از گل شده هفت رنگه
آن پرده پی لانه سازی
بر سر شاخه ها می سراید
خار و خاشاک دارد به منقار
شاخه ی سبز هر لحظه زاید
بچگانی همه خرد و زیبا
عاشق : در سریها به راه ورازون
گرگ ، دزدیده سر می نماید
افسانه : عاشق! اینها چه حرفی است ؟ کنون
گرگ کاو دیری آنجا نپاید
از بهار است آنگونه رقصان
آفتاب طلایی بتابید
بر سر ژاله ی صبحگاهی
ژاله ها دانه دانه درخشند
همچو الماس و در آب ، ماهی
بر سر موج ها زد معلق
تو هم ای بینوا ! شاد بخرام
که ز هر سو نشاط بهار است
که به هر جا زمانه به رقص است
تا به کی دیده ات اشکبار است ؟
بوسه ای زن که دوران رونده است
دور گردان گذشته ز خاطر
روی دامان این کوه ، بنگر
بره های سفید و سیه را
نغمه ی زنگ ها را ، که یکسر
چون دل عاشق ، آوازه خوان اند
بر سر سبزه ی بیشل اینک
نازنینی است خندان نشسته
از همه رنگ ، گل های کوچک
گرد آورده و دسته بسته
تا کند هدیه ی عشقبازان
همتی کن که دزدیده ، او را
هر دمی جانب تو نگاهی است
عاشقا ! گر سیه دوست داری
اینک او را دو چشم سیاهی است
که ز غوغای دل قصه گوی است
عاشق : رو ، فسانه ! که اینها فریب است
دل ز وصل و خوشی بی نصیب است
دیدن و سوزش و شادمانی
چه خیالی و وهمی عجیب است
بیخبر شاد و بینا فسرده است
خنده ای ناشکفت از گل من
که ز باران زهری نشد تر
من به بازار کالافروشان
داده ام هر چه را ، در برابر
شادی روز گمگشته ای را
ای دریغا ! دریغا ! دریغا
که همه فصل ها هست تیره
از گشته چو یاد آورم من
چشم بیند ، ولی خیره خیره
پر ز حیرانی و ناگواری
ناشناسی دلم برد و گم شد
من پی دل کنون بی قرارم
لیکن از مستی باده ی دوش
می روم سرگران و خمارم
جرعه ای بایدم تا رهم من
افسانه : که ز نو قطره ای چند ریزی ؟
بینوا عاشقا
عاشق : گر نریزم
دل چگونه تواند رهیدن ؟
چون توانم که دلشاد خیزم
بنگرم بر بساط بهاران
افسانه : حالیا تو بیا و رها کن
اول و آخر زندگانی
وز گذشته میاور دگر یاد
که بدین ها نیرزد جهانی
که زبون دل خودشوی تو
عاشق : لیک افسوس ! چون مارم این درد
می گزد بند هر بند جان را
پیچم از درد بر خود چو ماران
تنگ کرده به ان استخوان را
چون فریبم در این حال کان هست ؟
قلب من نامه ی آسمان هاست
مدفن آرزوها و جان هاست
ظاهرش خنده های زمانه
باطن آن سرشک نهان هاست
چون رها دارمش؟ چون گریزم ؟
همرها ! باز آمد سیاهی
می برندم به خواهی نخواهی
می درخشد ستاره بدانسان
که یکی شعله رو در تباهی
می کشد باد ، محکم غریوی
زیر آن تپه ها که نهان است
حالیا روبه آوازه خوان است
کوه و جنگل بدان ماند اینجا
که نمایشگه روبهان است
هر پرنده به یک شاخه در خواب
افسانه : هر پرنده به کنجی فسرده
شب دل عاشقی مست خورده
عاشق : خسته این خاکدان ، ای فسانه
چشم ها بسته ، خوابش ببرده
با خیال دگر رفته از خوش
بگذر از من ، رها کن دلم را
که بسی خواب آشفته دیده است
عاشق و عشق و معشوق و عالم
آنچه دیده ، همه خفته دیده است
عاشقم ، خفته ام ، غافلم من
گل ، به جامه درون پر ز ناز است
بلبل شیفته چاره ساز است
رخ نتابیده ، نکام پژمرد
بازگو ! این چه غوغا ، چه راز است ؟
یک دم و این همه کشمکش ها
واگذار ای فسانه ! که پرسم
زین ستاره هزاران حکایت
که : چگونه شکفت آن گل سرخ ؟
چه شد ؟ کنون چه دارد شکایت ؟
وز دم بادها ، چون بپژمرد ؟
آنچه من دیده ام خواب بوده
نقش یا بر رخ آب بوده
عشق ، هذیان بیماری ای بود
یا خمار میی ناب بود
همرها ! این چه هنگامه ای بود ؟
بر سر ساحل خلوتی ، ما
می دویدیم و خوشحال بودیم
با نفس های صبحی طربنک
نغمه های طرب می سرودیم
نه غم روزگار جدایی
کوچ می کرد با ما قبیله
ما ، شماله به کف ، در بر هم
کوه ها ، پهلوانان خودسر
سر برافراشته روی در هم
گله ی ما ، همه رفته از پیش
تا دم صبح می سوخت آتش
باد ، فرسوده ، می رفت و می خواند
مثل اینکه ، در آن دره ی تنگ
عده ای رفته ، یک عده می ماند
زیر دیوار از سرو و شمشاد
آه ، افسانه ! در من بهشتی است
همچو ویرانه ای در بر من
آبش از چشمه ی چشم غمناک
خاکش ، از مشت خاکستر من
تا نبینی به صورت خموشم
من بسی دیده ام صبح روشن
گل به لبخند و جنگل سترده
بس شبان اندر او ماه غمگین
کاروان را جرس ها فسرده
پای من خسته ، اندر بیابان
دیده ام روی بیمار نکان
با چراغی که خاموش می شد
چون یکی داغ دل دیده محراب
ناله ای را نهان گوش می شد
شکل دیوار ، سنگین و خاموش
درههم فتاد دندانه ی کوه
سیل برداشت ناگاه فریاد
فاخته کرد گم آشیانه
ماند توکا به ویرانه آباد
رفت از یادش اندیشه ی جفت
که تواند مرا دوست دارد
وندر آن بهره ی خود نجوید ؟
هرکس از بهر خود در تکاپوست
کس نچیند گلی که نبوید
عشق بی حظ و حاصل خیالی ست
آنکه پشمینه پوشید دیری
نغمه ها زد همه جاودانه
عاشق زندگانی خود بود
بی خبر ، در لباس فسانه
خویشتن را فریبی همی داد
خنده زد عقل زیرک بر این حرف
کز پی این جهان هم جهانی ست
آدمی ، زاده ی خاک ناچیز
بسته ی عشق های نهانی ست
عشوه ی زندگانی است این حرف
بار رنجی به سربار صد رنج
خواهی ار نکته ای بشنوی راست
محو شد جسم رنجور زاری
ماند از او زبانی که گویاست
تا دهد شرح عشق دگرسان
حافظا ! این چهکید و دروغیست
کز زبان می و جام و ساقی ست ؟
نالی ار تا ابد ، باورم نیست
که بر آن عشق بازی که باقی ست
من بر آن عاشقم که رونده است
در شگفتم ! من و تو که هستیم ؟
وز کدامین خم کهنه مستیم ؟
ای بسا قید ها که شکستیم
باز از قید وهمی نرستیم
بی خبر خنده زن ، بیهده نال
ای فسانه ! رها کن در اشکم
کاتشی شعله زد جان من سوخت
گریه را اختیاری نمانده ست
من چه سازم ؟ جز اینم نیامخوت
هرزه گردی دل ، نغمه ی روح
افسانه : عاشق ! اینها سخن های تو بود ؟
حرف بسیارها می توان زد
می توان چون یکی تکه ی دود
نقش تردید در آسمان زد
می توان چون شبی ماند خاموش
می توان چون غلامان ، به طاعت
شنوا بود و فرمانبر ، اما
عشق هر لحظه پرواز جوید
عقل هر روز بیند معما
و آدمیزاده در این کشکش
لیک یک نکته هست و نه جز این
ما شریک همیم اندر این کار
صد اگر نقش از دل براید
سایه آنگونه افتد به دیوار
که ببینند و جویند مردم
خیزد اینک در این ره ، که ما را
خبر از رفتگان نیست در دست
شادی آورده ، با هم توانیم
نقش دیگر براین داستان بست
زشت و زیبا ، نشانی که از ماست
تو مرا خواهی و من تو را نیز
این چه کبر و چه شوخی و نازی ست ؟
به دوپا رانی ، از دست خوانی
با من ایا تو را قصد بازی است ؟
تو مرا سر به سر می گذاری ؟
ای گل نوشکفته ! اگر چند
زود گشتی زبون و فسرده
از وفور جوانی چنینی
هر چه کان زنده تر ، زود مرده
با چنین زنده من کار دارم
می زدم من در این کهنه گیتی
بر دل زندگان دائما دست
در از این باغ کنون گشادند
که در از خارزاران بسی بست
شد بهار تو با تو پدیدار
نوگل من ! گلی ، گرچه پنهان
در بن شاخه ی خارزاری
عاشق تو ، تو را بازیابد
سازد از عشق تو بی قراری
هر پرنده ، تو را آشنا نیست
بلبل بینوا زی تو اید
عاشق مبتلا زی تو اید
طینت تو همه ماجرایی ست
طالب ماجرا زی تو اید
تو ، تسلیده ، عاشقانی
عاشق : ای فسانه ! مرا آرزو نیست
که بچینندم و دوست دارند
زاده ی کوهم ، آورده ی ابر
به که بر سبزه ام واگذارند
با بهاری که هستم در آغوش
کس نخواهم زند بر دلم دست
که دلم آشیان دلی هست
زاشیانم اگر حاصلی نیست
من بر آنم کز آن حاصلی هست
به فریب و خیالی منم خوش
افسانه : عاشق ! از هر فریبنده کان هست
یک فریب دلاویزتر ، من
کهنه خواهد شدن آن چه خیزد
یک دروغ کهن خیزتر ، من
رانده ی عاقلان ، خوانده ی تو
کرده در خلوت کوه منزل
عاشق : همچو من
افسانه : چون تو از درد خاموش
بگذرانم ز چشم آنچه بینم
عاشق : تا بیابی دلی را همه جوش
افسانه : دردش افتاده اندر رگ و پوست
عاشقا ! با همه این سخن ها
به محک آمدت تکه ی زر
چه خوشی ؟ چه زیانی ، چه مقصود ؟
گردد این شاخه یک روز بی بر
لیک سیراب از این چوی کنون
یک حقیقت فقط هست بر جا
آنچنانی که بایست ، بودن
یک فریب است ره جسته هر جا
چشم ها بسته ، پابست بودن
ماچنانیم لیکن ، که هستیم
عاشق : آه افسانه ! حرفی است این راست
گر فریبی ز ما خاست ، ماییم
روزگاری اگر فرصتی ماند
بیش از این با هم اندر صفاییم
همدل و همزبان و همآهنگ
تو دروغی ، دروغی دلاویز
تو غمی ، یک غم سخت زیبا
بی بها مانده عشق و دل من
می سپارم به تو ، عشق و دل را
که تو خود را به من واگذاری
ای دروغ ! ای غم ! ای نیک و بد ، تو
چه کست گفت از این جای برخیز ؟
چه کست گفت زین ره به یکسو
همچو گل بر سر شاخه آویز
همچو مهتاب در صحنه ی باغ
ای دل عاشقان ! ای فسانه
ای زده نقش ها بر زمانه
ای که از چنگ خود باز کردی
نغمه هیا همه جاودانه
بوسه ، بوسه ، لب عاشقان را
در پس ابرهایم نهان دار
تا صدای مرا جز فرشته
نشنوند ایچ در آسمان ها
کس نخواند ز من این نوشته
جز به دل عاشق بی قراری
اشک من ریز بر گونه ی او
ناله ام در دل وی بیکن
روح گمنامم آنجا فرود آر
که بر اید از آنجای شیون
آتش آشفته خیزد ز دل ها
هان ! به پیش ای از این دره ی تنگ
که بهین خوابگاه شبان هاست
که کسی را نه راهی بر آن است
تا در اینجا که هر چیز تنهاست
بسراییم دلتنگ با هم

شیر

شب آمد مرا وقت غریدن است
گه کار و هنگام گردیدن است
به من تنگ کرده جهان جای را
از این بیشه بیرون کشم پای را
حرام است خواب
بر آرم تن زردگون زین مغاک
بغرم بغریدنی هولناک
که ریزد ز هم کوهساران همه
بلرزد تن جویباران همه
نگردند شاد
نگویند تا شیر خوابیده است
دو چشم وی امشب نتابیده است
بترسیده است از خیال ستیز
نهاده ز هنگامه پا در گریز
نهم پای پیش
منم شیر ،‌سلطان جانوران
سر دفتر خیل جنگ آوران
که تا مادرم در زمانه بزاد
بغرید و غریدنم یاد داد
نه نالیدنم
بپا خاست ،‌برخاستم در زمن
ز جا جست ، جستم چو او نیز من
خرامید سنگین ، به دنبال او
بیاموختم از وی احوال او
خرامان شدم
برون کردم این چنگ فولاد را
که آماده ام روز بیداد را
درخشید چشم غضبناک من
گواهی بداد از دل پاک من
که تا من منم
به وحشت بر خصم ننهم قدم
نیاید مرا پشت و کوپال، خم
مرا مادر مهربان از خرد
چو می خواست بی باک بار آورد
ز خود دور ساخت
رها کرد تا یکه تازی کنم
سرافرازم و سرفرازی کنم
نبوده به هنگام طوفان و برف
به سر بر مرا بند و دیوار و سقف
بدین گونه نیز
نبوده ست هنگام حمله وری
به سر بر مرا یاوری ، مادری
دلیر اندر این سان چو تنها شدم
همه جای قهار و یکتا شدم
شدم نره شیر
مرا طعمه هر جا که اید به دست
مرا خواب آن جا که میل من است
پس آرامگاهم به هر بیشه ای
ز کید خسانم نه اندیشه ای
چه اندیشه ای ست ؟
بلرزند از روز بیداد من
بترسند از چنگ فولاد من
نه آبم نه آتش نه کوه از عتاب
که بس بدترم ز آتش و کوه و آب
کجا رفت خصم ؟
عدو کیست با من ستیزد همی ؟
ظفر چیست کز من گریزد همی ؟
جهان آفرین چون بسی سهم داد
ظفر در سر پنجه ی من نهاد
وزان شأن داد
روم زین گذر اندکی پیشتر
ببینم چه می آدم در نظر
اگر بگذرم از میان دره
ببینم همه چیز ها یکسره
ولی بهتر آنک
از این ره شوم ، گرچه تاریک هست
همه خارزار است و باریک هست
ز تاریکیم بس خوش اید همی
که تا وقت کین از نظرها کمی
بمانم نهان
کنون آمدم تا که از بیم من
بلغزد جهان و زمین و زمن
به سوراخ هاشان ،عیان هم نهان
بلرزد تن سست جانوران
از آشوب من
چه جای است اینجا که دیوارش هست
همه سستی و لحن بیمارش هست ؟
چه می بینم این سان کزین زمزمه
ز روباه گویی رمه در رمه
خر اندر خر است
صدای سگ است و صدای خروس
بپاش از هم پرده ی آبنوس
که در پیش شیری چه ها می چرند
که این نعمت تو که ها می خورند ؟
روا باشد این
که شیری گرسنه چو خسبیده است
بیابد به هر چیز روباه دست ؟
چو شد گوهرم پاک و همت بلند
بباید پی رزق باشم نژند ؟
بباید که من
ز بی جفتی خویش تنها بسی
بگردم به شب کوه و صحرا بسی ؟
بباید به دل خون خود خوردنم
وزین درد ناگفته مردنم ؟
چه تقدیر بود ؟
چرا ماند پس زنده شیر دلیر
که کنون بر آرد در این غم نفیر ؟
چرا خیره سر مرگ از او رو بتافت
درین ره مگر بیشه اش را نیافت
کز او دور شد ؟
چرا بشنوم ناله های ستیز
که خود نشنود چرخ دورینه نیز
که ریزد چنین خون سپهر برین
چرا خون نریزم ؟ مرا همچنین
سپهر آفرید
از این سایه پروردگان مرغ ها
بدرم اگر ،‌گردم از غم رها
صداشان مرا خیره دارد همی
خیال مرا تیره دارد همی
در این زیر سقف
یکی مشت مخلوق حیله گرند
همه چاپلوسان خیره سرند
رسانند اگر چند پنهان ضرر
نه ماده اند اینان و نه نیز نر
همه خفته اند
همه خفته بی زحمت کار و رنج
بغلتیده بر روی بسیار گنج
نیارند کردن از این ره گذر
ندارند از حال شیران خبر
چه اند این گروه ؟
ریزم اگر خونشان را به کین
بریزد اگر خونشان بر زمین
همان نیز باشم که خود بوده ام
به بیهوده چنگال آلوده ام
وز این گونه کار
نگردد در آفاق نامم بلتد
نگردم به هر جایگاه ارجمند
پس آن به مرا چون از ایشان سرم
از این بی هنر روبهان بگذرم
کشم پای پس
از این دم ببخشیدتان شیر نر
بخوابید ای روبهان بیشتر
که در رهع دگر یک هماورد نیست
بجز جانورهای دلسرد نیست
گه خفتن است
همه آرزوی محال شما
به خواب است و در خواب گردد رو
بخوابید تا بگذرند از نظر
بنامید آن خواب ها را هنر
ز بی چارگی
بخوابید ایندم که آلام شیر
نه دارو پذیرد ز مشتی اسیر
فکندن هر آن را که در بندگی است
مرا مایه ی ننگ و شرمندگی است
شما بنده اید

چشمه ی کوچک

گشت یکی چشمه ز سنگی جدا
غلغله زن ، چهره نما ، تیز پا
گه به دهان بر زده کف چون صدف
گاه چو تیری که رود بر هدف
گفت : درین معرکه یکتا منم
تاج سر گلبن و صحرا منم
چون بدوم ، سبزه در آغوش من
بوسه زند بر سر و بر دوش من
چون بگشایم ز سر مو ، شکن
ماه ببیند رخ خود را به من
قطره ی باران ، که در افتد به خاک
زو بدمد بس کوهر تابناک
در بر من ره چو به پایان برد
از خجلی سر به گریبان برد
ابر ، زمن حامل سرمایه شد
باغ ،‌ز من صاحب پیرایه شد
گل ، به همه رنگ و برازندگی
می کند از پرتو من زندگی
در بن این پرده ی نیلوفری
کیست کند با چو منی همسری ؟
زین نمط آن مست شده از غرور
رفت و ز مبدا چو کمی گشت دور
دید یکی بحر خروشنده ای
سهمگنی ، نادره جوشنده ای
نعره بر آورده ، فلک کرده کر
دیده سیه کرده ،‌شده زهره در
راست به مانند یکی زلزله
داده تنش بر تن ساحل یله
چشمه ی کوچک چو به آنجا رسید
وان همه هنگامه ی دریا بدید
خواست کزان ورطه قدم درکشد
خویشتن از حادثه برتر کشد
لیک چنان خیره و خاموش ماند
کز همه شیرین سخنی گوش ماند
خلق همان چشمه ی جوشنده اند
بیهوده در خویش هروشنده اند
یک دو سه حرفی به لب آموخته
خاطر بس بی گنهان سوخته
لیک اگر پرده ز خود بردرند
یک قدم از مقدم خود بگذرند
در خم هر پرده ی اسرار خویش
نکته بسنجند فزون تر ز پیش
چون که از این نیز فراتر شوند
بی دل و بی قالب و بی سر شوند
در نگرند این همه بیهوده بود
معنی چندین دم فرسوده بود
آنچه شنیدند ز خود یا ز غیر
و آنچه بکردند ز شر و ز خیر
بود کم ار مدت آن یا مدید
عارضه ای بود که شد ناپدید
و آنچه به جا مانده بهای دل است
کان همه افسانه ی بی حاصل است

یادگار

در دامن این مخوف جنگل
و این قله که سر به چرخ سوده است
اینجاست که مادر من زار
گهواره ی من نهاده بوده است
اینجاست ظهور طالع نحس
کامد طفلی زبون به دنیا
بیهوده بپرورید مادر
عشق آمد و در وی آشیان ساخت
بیچاره شد او ز پای تا سر
دل داد ندا بدو که : برخیز
اینجاست که من به ره فتادم
بودم با بره ها همآغوش
ابر و گل و کوه پیش چشمم
آوازه ی زنگ گله در گوش
با ناله ی آبها هماهنگ
اینجا همه جاست خانه ی من
جای دل پر فسانه ی من
این شوم و زبون دلم که گم کرد
از شومیش آشیانه ی من
اینجاست نشان بچگی ها
هیچم نرود ز یاد کانجا
پیره زنگی رفیق خانه
می گفت برای من همه شب
نقلی به پسند بچگانه
تا دیده ی من به خواب می رفت
خیزید می از میانه ی خواب
هر روز سپیده دم بدانگاه
که گله ی گوسفند ما بود
جنبیده ز جا فتاده بر راه
بزغاله ز پیش و بره از پی
من سر ز دواج کرده بیرون
دو دیده برابر روی صحرا
که توده شد چو پیکر کوه
حلقه زده همچو موج دریا
از پیش رمه بلند می شد
دو گوش به بانگ نای چوپان
و آن زنگ بز بزرگ گله
آواز پرندگان کوچک
و آن خوب خروسک محله
کز لانه برون همه پریدند
وز معرکه ی چنین هیاهو
من خرم و خوش ز جای جسته
فارغ زدی و ز رنج فردا
از کشمکش زمانه رسته
لب پر ز تبسم رضایت
دل پر ز خیال وقت بازی
ناگاه شنیدمی صدایی
این نعره ی بچه های ده بود
های های رفیق جان کجایی
ما منتظریم از پس در
من هیچ نخورده ، کف زننده
بر سر نه کله نه کفش بر پای
یکتای به پر سفید جامه
زنگوله به دست جسته از جای
از خانه به کوه می دویدیم
مادر می گفت : بچه آرام
می کرد پدر به من تبسم
من زلف فشانده شعر خوانان
در دامن ابر می شدم گم
دنیا چو ستاره می درخشید
اینجاست که عشق آمد و ساخت
از حلقه ی بچه ها مرا دور
خنده بگریخت از لب من
دل ماند ز انبساط مهجور
دیده به فراق ، قطره ها ریخت
ای عشق ،‌امید ، آرزوها
خسته نشوید در دل من
تا چند به آشیانه ماندن
دیدید چه ها ز حاصل من
که ترک مرا دگر نگویید ؟
ای دور نشاط بچگی ها
برقی که به سرعتی سرآ’ی
ای طالع نحس من مگر تو
مرگی که به ناگهان درایی
ایام گذشته ام کجایی ؟
باز ای که از نخست گردید
تقدیر تو بر سرم نوشته
بوسم رخ روز و گیسوی شب
کز جنس تواند ای گذشته
هر لحظه ز زلف تو است تاری
از عمر هر آنچه بود با من
نزد تو به رایگان سپردم
ای نادره یادگار عشقا
مردم ز بر تو دل نبردم
تا باغم خود ترا سرشتم
باز ای چنان مرا بیفشار
تا خواب ز دیده ام ربایی
امید دهی به روزگاری
کز تو نبود مرا جدایی
بازآ که غم است طالب غم

انگاسی

سوی شهر آمد آن زن انگاس
سیر کردن گرفت از چپ و راست
دید ایینه ای فتاده به خاک
گفت : حقا که گوهری یکتاست
به تماشا چو برگرفت و بدید
عکس خود را ، فکند و پوزش خواست
که : ببخشید خواهرم ! به خدا
من ندانستم این گوهر ز شماست
ما همان روستازنیم درست
ساده بین ،‌ساده فهم بی کم و کاست
که در ایینه ی جهان بر ما
از همه ناشناس تر ، خود ماست

بز ملاحسن

بز ملا حسن مسئله گو چو به ده از رمه می کردی رو
داشت همواره به همره پس افت
تا سوی خانه ،‌ ز بزها ، دو سه جفت
بز همسایه ،‌بز مردم ده
همه پر شیر و همه نافع و مفت
شاد ملا پی دوشیدنشان
جستی از جای و به تحسین می گفت
مرحبا بز بزک زیرک من
که کند سود من افزون به نهفت
روزی آمد ز قصا بز گم شد
بز ملا به سوی مردم شد
جست ملا ،‌ کسل و سرگردان
همه ده ، خانه ی این خانه ی آن
زیر هر چاله و هر دهلیزی
کنج هر بیشه ،‌به هر کوهستان
دید هر چیز و بز خویش ندید
سخت آشفت و به خود عهد کنان
گفت : اگر یافتم این بد گوهر
کنمش خُرد سراسر استخوان
ناگهان دید فراز کمری
بز خود را از پی بوته چری
رفت و بستش به رسن ،‌زد به عصا
بی مروت بز بی شرم و حیا
این همه آب و علف دادن من
عاقبت از توام این بود جزا
که خورد شیر تو را مردم ده ؟
بزک افتاد و بر او داد ندا
شیر صد روز بزان دگر
شیر یک روز مرا نیست بها ؟
یا مخور حق کسی کز تو جداست
یا بخور با دگران آنچه تراست

گل نازدار

سود گرت هست گرانی مکن
خیره سری با دل و جانی مکن
آن گل صحرا به غمزه شکفت
صورت خود در بن خاری نهفت
صبح همی باخت به مهرش نظر
ابر همی ریخت به پایش گهر
باد ندانسته همی با شتاب
ناله زدی تا که براید ز خواب
شیفته پروانه بر او می پرید
دوستیش ز دل و جان می خرید
بلبل آشفته پی روی وی
راهی همی جست ز هر سوی وی
وان گل خودخواه خود آراسته
با همه ی حسن به پیراسته
زان همه دل بسته ی خاطر پریش
هیچ ندیدی به جز از رنگ خویش
شیفتگانش ز برون در فغان
او شده سرگرم خود اندر نهان
جای خود از ناز بفرسوده بود
لیک بسی بیره و بیهوده بود
فر و برازندگی گل تمام
بود به رخساره ی خوبش جرام
نقش به از آن رخ برتافته
سنگ به از گوهرنایافته
گل که چنین سنگدلی برگزید
عاقبت از کار ندانی چه دید
سودنکرده ز جوانی خویش
خسته ز سودای نهانی خویش
آن همه رونق به شبی در شکست
تلخی ایام به جایش نشست
از بن آن خار که بودش مقر
خوب چو پژمرد برآورد سر
دید بسی شیفته ی نغمه خوان
رقص کنان رهسپر و شادمان
از بر وی یکسره رفتند شاد
راست بماننده ی آن تندباد
خاطر گل ز آتش حسرت بسوخت
ز آن که یکی دیده بدو برندوخت
هر که چو گل جانب دل ها شکست
چون که بپژمرد به غم برنشست
دست بزد از سر حسرت به دست
کانچه به کف داشت ز کف داده است
چون گل خودبین ز سر بیهشی
دوست مدار این همه عاشق کشی
یک نفس از خویشتن آزاد باش
خاطری آور به کف و شاد باش

مفسده ی گل

صبح چو انوار سرافکنده زد
گل به دم باد وزان خنده زد
چهره برافروخت چو اختر به دشت
وز در دل ها به فسون می گذشت
ز آنچه به هر جای به غمزه ربود
بار نخستین دل پروانه بود
راه سپارنده ی بالا و پست
بست پر و بال و به گل بر نشست
گاه مکیدیش لب سرخ رنگ
گاه کشیدیش به بر تنگ تنگ
نیز گهی بی خود و بی سر شدی
بال گشادی به هوا بر شدی
در دل این حادثه ناگه به دشت
سرزده زنبوری از آنجا گذشت
تیزپری ،‌ تندروی ،زرد چهر
باخته با گلشن تابنده مهر
آمد و از ره بر گل جا کشید
کار دو خواهنده به دعوا کشید
زین به جدل خست پر و بال ها
زان همه بسترد خط و خال ها
تا که رسید از سر ره بلبلی
سوختهای ، خسته ی روی گلی
بر سر شاخی به ترنم نشست
قصه ی دل را به سر نغمه بست
لیک رهی از همه ناخوانده بیش
دید هیاهوی رقیبان خویش
یک دو نفس تیره و خاموش ماند
خیره نگه کرد و همه گوش ماند
خنده ی بیهوده ی گل چون بدید
از دل سوزنده صفیری کشید
جست ز شاخ و به هم آویختند
چند تنه بر سر گل ریختند
مدعیان کینه ور و گل پرست
چرخ بدادند بی پا و دست
تا ز سه دشمن یکی از جا گریخت
و آن دگری را پر پر نقش ریخت
و آن گل عاشق کش همواره مست
بست لب از خنده و در هم شکست
طالب مطلوب چو بسیار شد
چند تنی کشته و بیمار شد
طالب مطلوب چو بسیار شد
چند تنی کشته و بیمار شد
پس چو به تحقیق یکی بنگری
نیست جز این عاقبت دلبری
در خم این پرده ز بالا و پست
مفسده گر هست ز روی گل است
گل که سر رونق هر معرکه است
مایه ی خونین دلی و مهلکه است
کار گل این است و به ظاهر خوش است
لیک به باطن دم آدم کش است
گر به جهان صورت زیبا نبود
تلخی ایام ،‌ مهیا نبود

گل زودرس

آن گل زودرس چو چشم گشود
به لب رودخانه تنها بود
گفت دهقان سالخورده که:
حیف که چنین یکه بر شکفتی زود
لب گشادی کنون بدین هنگام
که ز تو خاطری نیابد سود
گل زیبای من ولی مشکن
کور نشناسد از سفید کبود
نشود کم ز من بدو گل گفت
نه به بی موقع آمدم پی جود
کم شود از کسی که خفت و به راه
دیر جنبید و رخ به من ننمود
آن که نشناخت قدر وقت درست
زیرا این طاس لاجورد چه جست ؟

بهار

بچه‌ها بهارگل‌ها وا شدند،برف‌ها پا شدند،از رو سبزه‌هااز رو کوهساربچه‌ها بهار!داره رو درختمی‌خونه به‌گوش:«پوستین را بکنقبا را بپوش.»بیدار شو بیداربچه‌ها بهار!دارند می‌رونددارند می‌پرندزنبور از لونهبابا از خونههمه پی‌ِ کاربچه‌ها بهار!

می خندد

سحر هنگام، کاین مرغ طلایینهان کرده ست پرهای زر افشان.طلا در گنج خود می کوبد، امانه پیدا در سراسر چشم مردم.من آن زیبا نگارین را نشسته در پس دیوار های نیلی شبدر این راه درخشان می شناسم.می آید در کنار ساحل خاموش به حرف رهگذران می دهد گوش.نشسته در میان زورق زرینبرای آن که از من دل رباید.مرا در جای می پاید.می آید چون پرندهسبک نزدیک می آید.می آید گیسوان آویخته گونز گرد عارض مه ریخته خون.می آید خنده اش بر لب شکفتهبهاری می نمایاند به پایان زمستان.می آید بر سر چله کمان بسته.ولی چون دید من را می رود، در، تند می بندد....نشسته سایه ای در ساحل تنها،نگار من به او از دور می خندد.

آی آدم ها

آی آدم ها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید!یک نفر در آب دارد می سپارد جان.یک نفر دارد که دست و پای دایم می زندروی این دریای تند و تیره و سنگین که می دانید.آن زمان که مست هستید از خیال دست یاییدن به دشمنآن زمان که پیش خود بی هوده پنداریدکه گرفت استید دست ناتوانی راتا توانایی بهتر را پدید آرید.آن زمانی که تنگ می بندیدبر کمر هاتان کمر بنددر چه هنگامی بگویم من؟یک نفر در آب دارد می کند بی هوده جان، قربان!آی آدم ها که بر ساحل بساط دلگشا دارید!نان به سفره، جامه تان بر تن؛یک نفر در آب می خواند شما را.موج سنگین را به دست خسته می کوبدباز می دارد دهان با چشم از وحشت دریدهسایه هاتان را ز راه دور دیده.آب را بلعیده در گود کبود و هر زمان بی تابی اش افزونمی کند زین آب، بیرونگاه سر، گه پاآی آدم ها!او ز راه دور این کهنه جهان را باز می پایدمی زند فریاد و امید کمک دارد.آی آدم ها که روی ساحل آرام در کار تماشایید!موج می کوبد به روی ساحل خاموشپخش می گردد چنان مستی به جای افتاده بس مدهوش.می رود نعره زنان، وین بانگ باز از دور می آید:«آی آدم ها».و صدای باد هر دم دل گزاترو در صدای باد بانگ او رهاتراز میان آب های دور و نزدیکباز در گوش این ندا ها:«آی آدم ها»...

یاد

یادم از روزی سیه می آید و جای نموریدر میان جنگل بسیار دوری.آخر فصل زمستان بود و یک سر هر کجا در زیر باران.مثل این که هر چه کز کرده به جاییبر نمی آید صدایی.صف بیاراییده از هر سو تمشک تیغ دار و دور کردهجای دنجی را.یاد آن روز صفا بخشان!مثل اینکه کنده بودندم تن از هر چیزمی شدم از روی این بام سیهسوی آن خلوت گل آویز،تا گذارم گوشه ای از قلب خود را اندر آنجاتا از آن جا گوشه ای از دلربای خلوت غمناک روزی راآورم با خویش.آه! می گویند چون بگذشت روزیبگذرد هر چیز با آن روز.باز می گویند خوابی هست کار زندگانیز آن نباید یاد کردنخاطر خود رابی سبب ناشاد کردن.بر خلاف یاوه مردمپیش چشم من ولیکننگذرد چیزی بدون سوزمی کشم تصویر آن رایاد می آرم از آن روز!

کار شب پا

ماه می‌تابد، رود است آرام،بر سر شاخة «اوجا»، «تیرنگ»دم بیاویخته، در خواب فرورفته، ولی در «آیش»کار شب پا نه هنوز است تمام.* * *می‌دمد گاه به شاخگاه می‌کوبد بر طبل به چوب،وندر آن تیرگی وحشتزا،نه صدایی است به جز این، کز اوستهول غالب، همه چیزی مغلوب.می‌رود دوکی، این هیکل اوست.می‌رمد سایه‌ای، این است گُراز.خواب‌آلوده، به چشمان خسته،هر دمی با خود می‌گوید باز:«چه شب موذی و گرمیّ و درازتازه مرده ست زنم،گرْسِنه مانده دو تایی بچه‌هام،نیست در «کپّه»ی ما مشت برنج،بکنم با چه زبانشان آرام؟»باز می‌کوبد او بر سر طبل،در هوایی به مِه اندود شده،گرد مهتاب بر آن بنشسته،وز همه رهگذر جنگل و روی آیشمی‌پرد پشّه و پشّه ست که دسته بسته.مثل این است که با کوفتن طبل و دمیدن در شاخمی‌دهد وحشت و سنگینی شب را تسکین.هر چه، در دیدة او ناهنجار،هر چهاش در بر، سخت و سنگین.لیک فکریش به سر می‌گذرد،همچو مرغی که بگیرد پرواز،هوس دانه‌اش از جا برده،می‌دهد سوی بچه‌هاش آواز.مثل این است به او می‌گویند:«بچّه‌های تو دو تایی ناخوش،دست در دست تب و گرسِنگی داده به جا می‌سوزند.آن دو بی مادر و تنها شده‌اند،مرد!برو آنجا به سراغ آنهادر کجا خوابیده،به کجا یا شده‌اند...»چّة «بینجگر» از زخم پشهبر نی آرامیده،پس از آنی که ز بس مادر رایاد آورده به دل، خوابیده. پاک و پاک سوزد آنجا «کـَلِه سی»بوی از پیه می‌آید به دماغ.در دل در هم و بر هم شده، مَهکورسویی ست ز یک مرده چراغ.هست جولان پشه،هست پرواز ضعیف شبتاب.چه شب موذیی و طولانی!نیست از هیچ‌کسی آوایی.مرده و افسرده همه چیز که هست،نیست دیگر خبر از دنیایی.ده از او دور و کسی گر آنجاست،همچو او زندگیش می‌گذرد:خود او در آیشو زن او به «نِپار»ی تنهاست.«آی دالنگ! دالنگ!» صدا می‌زند اوسگ خود را به بر خود. دالنگ!می‌زند دور صدایش خوکیمی‌جهد، گویی از سنگ به سنگ،یا به تابندگیِ چشمش همچون دو گل آتش سرخ،یک درنده ست که می‌پاید و کرده ست درنگ.نه کسیّ و نه سگی همدم اوبینجگر بی ثمر آنجا تنهاچون دگر همکاران.تن او لخت و «شماله» در دست.می‌رود، بازمی‌آید، چه بس افتاده به بیم،دودناکی به شب وحشتزامی‌کند هیکل او را ترسیم.طبل می‌کوبد و در شاخ دمانبه سوی راه دگر می‌گذرد.مرده در گور گرفته ست تکان، پنداری،جَسته یا زنده‌ای از زندگی خود که شما ساخته‌اید.نفرت و بیزاری،می‌گریزد این دمکه به گوری بتپدیا در امّیدیمی‌رود تا که دگر باز بجوید هستی.«چه شب موذی و گرمیّ و سمج،بچّگانم ز ره خواب نگشتند بدر.چه قدَر شب‌ها می‌گفتمشان:خواب، شیطانزدگان! لیک امشبخواب هستند. یقین میدانندخسته مانده ست پدر،بس که او رفته و بس آمده، در پاهایشقوّتی نیست دگر.»دالنگ، دالنگ، گرْسِنه سگ او هم در خواب.هر چه خوابیده، همه چیز آرام،می‌چمد از «پَلَمـ»ی خوک به «لَم»برنمی‌خیزد یک تن به جز اوکه به کار است و نه کار است تمام.پشّه‌اش می‌مکد از خون تن لخت و سیاهتا دم صبح صدا می‌زند او.دم که فکرش شده سوی دیگرگردن خود، تن خود خارد و در وحشت دل افکند او.می‌کند بار دگر دورش از موضع کار،فکرتِ زادة مهر پدری،او که تا صبح به چشم بیدار،بینج باید پاید تا حاصل آنبخورد در دل راحت دگری.باز می‌گوید:«مرده زن من،بچه‌ها گرْسِنه هستند مرابروم بینمشان روی دمی.خوک‌ها گوی بیایند و کنندهمه این آیش ویران به چرا.»چه شب موذی و سنگین! آریهمچنان است که او می‌گوید.سایه در حاشیة جنگل باریک و مهیبمانده آتش خاموش،بچّه‌ها بی‌حرکت با تن یخ،هر دو تا دست به هم خوابیده،برده‌شان خواب ابد لیک از هوش.هر دو با عالم دیگر دارندبستگی در این دم،وارهیده ز بد و خوبْ سراسر کم و بیش.نگهِ رفتة چشم آنهابا درون شب گرمزمزمه می‌کند از قصّة یک ساعت پیش.تن آنها به پدر می‌گوید:بچّه‌هایت مرده‌ند.پدر! امّا برگرد،خوک‌ها آمده‌اند،بینج را خورده‌ند...»چه کند گر برود یا نرود؟دم که با ماتم خود می‌گردد،می‌رود شب پا، آن گونه که گویی به خیالمی‌رود او، نه به پا.کرده در راه گلو بغض گره،هر چه می‌گردد با او از جا.هر چه... هر چیز که هست از بر او.همچنان گوری دنیاش می‌آید در چشمو آسمان سنگ لحد بر سر او.هیچ طوری نشده، باز شب است،همچنان کاوّل شب، رود آرام،می‌رسد ناله‌ای از جنگل دور،جا که می‌سوزد دلمرده چراغ،کار هر چیز تمام است، بریده ست دوام،لیک در آیشکار شب پا نه هنوز است تمام.

آقا توکا

به روی در، به روی پنجره هابه روی تخته های بام، در هر لحظه مقهور رفته، باد می کوبد.نه از او پیکری در راه پیدانیاسوده دمی بر جا.خروشان ست دریاو در قعر نگاه، امواج او تصویر می بندندهم از آن گونه کان بودز مردی در درون پنجره بر می شود آوا:«دو دوک دوکا! آقا توکا! چه کارت بود با من؟».در این تاریک دل شبنه زو بر جای خود چیزی قرارش.«درون جاده کس نیست پیدا.پریشان است افرا»گفت توکا:«به رویم پنجره ت را باز بگذاربه دل دارم دمی با تو بمانمبه دل دارم برای تو بخوانم.ز مردی در درون پنجره مانده ست ناپیدا نشانه.فتاده سایه اش در گردش مهتاب، نا معلوم از چه سوی، بر دیواروز او هر حرف می ماند صدای موج را از موجولیک از هیبت دریا.«چگونه دوستان من گریزان اند از من»گفت توکا:«شب تاریک را بار درون وهم ست یا رؤیای سنگینی ست!»و با مردی درون پنجره بار دگر برداشت آوا:«به چشمان اشک ریزانند طفلان.منم بگریخته از گرم زندانی که با من بودکنون مانند سرما درد با من گشته لذت ناک.به رویم پنجره ت را باز بگذاربه دل دارم دمی با تو بمانمبه دل دارم برای تو بخوانمز مردی در درون پنجره آوا، ز راه دور می آید:«دوک دوک دوکا، آقا توکا!همه رفته اند و روی از ما بپوشیدهفسانه شد نشان انس هر بسیار جوشیدهگذشته سالیان بر مانشانده بارها گل شاخه تر جسته از سرما.اگر خوب این، وگر ناخوبسفارش های مرگ اند این خطوط ته نشستهبه چهر رهگذر مردم که پیری مینهدشان دل شکسته.دل ات نگرفت از خواندن؟از آن جان ات نیامد سیر؟»در آن سودا که خوانا بود، توکا باز میخواندو مردی در درون پنجره آواش با توکا سخن می گفت:«به آن شیوه که میل تو آن می بودپی ات بگرفته نو خیزان به راه دور میخوانندبر اندازه که می دانند.به جا در بستر خارت، که بر امید تر دامن گل روز بهارانیفسرده غنچه ای حتی نخواهی دید و این دانی.به دل ای خسته آیا هستهنوزت رغبت خواندن؟»ولی توکاست خوانا.هم از آن گونه کاول بر می آید بازز مردی در درون پنجره آوا.به روی در، به روی پنجره هابه روی تخته های بام، در هر لحظه مقهور رفته، باد می کوبدنه ازو پیکری در راه پیدا.نیاسوده دمی بر جا، خروشان ست دریا.و در قعر نگاه، امواج او تصویر می بندند.

آنکه می گرید

آنکه می گردد با گردش شبگفت و گو دارد با من به نهان.از برای دل من خندان ستآنکه می آید خندان خندان.مردم چشمم در حلقه چشم من اسیرمی شتابد از پیش.رفته است از من، از آن گونه که هوش من از قالب سرنگه دور اندیش.تا بیابم خندان چه کسیو آنکه می گرید با او چه کسی ست.رفته هر محرم از خانه منبا من غمزده یک محرم نیست.آب می غرد در مخزن کوهکوه ها غمناک اندابر می پیچد، دامان اش تر.وز فراز دره (اوجا)ی جوانبیم آورده برفراشته سر.من بر آن خنده که او دارد می گریمو بر آن گریه که اوراست به لب می خندم.و طراز شب را، سرد و خاموشبر خراب تن شب می بندم.چه به خامی به ره آمد کودک!چه نیابیده همه یافته دید!گفت: راهم بنماگفتم او را که: بر اندازه بگوپیش تر بایدت از راه شنیدهم چنان لیکن می غرد آب.زخم دارد به نهان می خندد.خنده ناکی می گرید.خنده با گریه بیامیخته شکلگل دوانده است بر آب.هر چه میگردد از خانه به درهر چه می غلتد، مدهوش در آب.کوه ها غمناک اندابرها می پیچند.وز فراز دره (اوجا)ی جوانبیم آورده برفراشته قد.

مهتاب

می تراود مهتابمی درخشد شب تابنیست یکدم شکند خواب به چشم کس ولیکغم این خفته چندخواب در چشم ترم می شکند.نگران با من استاده سحر.صبح میخواهد از منکز مبارک دم او آورم این قوم به جان باخته را بلکه خبر.در جگر لیکن خاریاز ره این سفرم می شکند.نازک آرای تن ساق گلیکه به جان اش کشتمو به جان دادم اش آب.ای دریغا! به برم می شکند.دست ها می سایمتا دری بگشایم.بر عبث می پایمکه به در کس آید.در و دیوار به هم ریخته شانبر سرم می شکند.می تراود مهتابمی درخشد شب تابمانده پای آبله از راه درازبر دم دهکده مردی تنهاکوله بارش بر دوشدست او بر در، می گوید با خود:غم این خفته چندخواب در چشم ترم می شکند.

در شب تیره

در شب تیره چو گوری که کند شیطانیوندر آن دام دل افسایش رادهد آهسته صفا،زیک زیک، زیک زاییلحظه ای نیست که بگذاردم آسوده به جا.بال از او خیسیدهپای از او پیچیده.شده پرچین اش دامی و من اش دام گوشا.معرفت نیست دریغا! در اوآن دل هرزه درا.که به جای آوردموانهد با خود، در راه مرا.زیک زیک، زیک زاییلحظه ای نیست که بگذاردم آسوده به جا.

ماخ اولا

ماخ اولا پیکره رود بلند.می رود نا معلوممی خروشد هر دممی جهاند تن، از سنگ به سنگ.چون فراری شده ایکه نمی جوید راه هموار.می تند سوی نشیبمی شتابد به فراز.می رود بی سامانبا شب تیره، چو دیوانه که با دیوانه.رفته دیری ست به راهی کاو او راستبسته با جوی فراوان پیوند.نیست، دیری ست بر او کس نگران.و اوست در کار سراییدن گنگو اوفتاده ست ز چشم دگران.بر سر دامن این ویرانه.با سراییدن گنگ آب اشز آشنایی ماخ اولا راست پیاموز ره مقصده معلوم اش حرف.می رود لیکن اوبه هر آن ره که به او می گذردهم چو بیگانه که بر بیگانه.می رود نامعلوممی خوروشد هر دم.تا کجاش آبشخورهم چو بیرون شدگان از خانه.

جاده خاموش است

جاده خاموش ست، هر گوشه ای شب، هست در جنگل.تیرگی صبح از پی اش تازانرخنه ای بیهوده می جوید.یک نفر پوشیده در کنجیبا رفیق اش قصه پوشیده می گوید.بر در شهر آمد آخر کاروان ما زه راه دور -می گوید-با لقای کاروان ما، چنان کارایش پاکیزه ای هر لحظه می آراست.مردمان شهر را فریاد بر میخاست.آنکه او این قصه اش در گوش، اماخاسته افسرده وار از جا،شهر را نام و نشان هر لحظه می جوید.و به او افسرده می گوید:«مثل این که سال ها بودم در آن شهر نهان مأوا»مثل این که یک زمان در کوچه ای از کوچه های اوداشتم یاری موافق، شاد بودم با لقای او.جاده خاموش ست، هر گوشه ای شب، هست در جنگل.تیرگی صبح از پی اش تازانرخنه می جوید.یک نفر پوشیده بنشستهبا رفیق اش قصه پوشیده می گوید.

باد می گردد

باد می گردد و در باز و چراغ ست خموشخانه ها یک سره خالی شده در دهکده اند.بیمناک ست به ره بار به دوشی که به پلراه خود می سپرد.پای تا سر شکم مان تا شبشانشاد و آسان گذرد.بگسلیده ست در اندوده دودپایه دیواری.از هر آن چیز که بگسیخته استنالش مجروحییا جزع های تن بیماری.و آنکه بر پل گذرش بود مشکل هاهر زمان می نگرد.پای تا سر شکم مان تا شبشانشاد و آسان گذرد.باد می گردد و در باز و چراغ ست خموشخانه ها یک سره خالی شده در دهکده اند.رهسپاری که به پل داشت گذر می ایستدزنی از چشم سر شکمردی از روی جبین خون جبین می سترد.پای تا سر شکم مان تا شبشانشاد و آسان گذرد.

هاد

طوفان زده ست هیات دریاو انگیخته نهفت صداییدر گوشه ها نهاندریای بی کران.اندیشه های گوش ات رابا گوش های پر شده ز اندیشه های دورمی دار جفت.با آن صدا نهفتمی باش هم نوا.با آن خبر که هیات دریای تیره گفت.دور آمدش ره و دیر آمدش سفروین ست از او خبر.هر دم خیالی، در خواب می خورداز لخته جگر.خواب و خیالش می بردزین تنگ ره به در.برداشته است ره ولی اکنونپیشی گرفته هر قدم اش از قدم که هست.با آن که بسته اندهر راهی و دریاو خواهد آمد با این خبر درست.آمد شدن که دارد نازشت و عشوه ای ستبا آن نگار مست.رقص نشاط حوصله دیر پای وصلپیچانده ست اگر از پایشپاهای او اگر از دسترمزی ست تا به راه نماند.- و آویخته به سرکش هر موج –اندیشه ای ست او راتا بر نشانه راست نشاند.معصوم من او خواهد بودبا وی که بود شیطنت، گشته منجمددر گور گوش هایش، مقهور ماند و مردحرفی که داشت با وی تهدیدتا لحظه اید.کشتی رساندگانش به ساحلخواهند هر جدار شکستنگر بر سریر ساحل حائل.او خواهد آمد.اندر تک طلسم بهم ریخته که بودبزدوده ست رنگ ز هر نقشه ای و نیستاز هیچ نقشه سود.با آن نگاه ها که بمردنددر یاس حبس خانه تاریک چشم هاخواهند زنده از دم او خاست.با شانه های برهنهاینک پذیرش قدم اش رااز جای خاست خواهند.آن رهسپار دیر سفر راتا دیده پیکرش آرایشآراست خواهند.او خواهد آمدبی دشمنان که زهره نیارند.با او چو دوست بودبا دوستان که حیله بد جویچون دشمنانمی دادشان نمود.با کوششی به نشانهبا جوششی که امان ببریده ستاز هر فسون و فسانه.با نوبتی که زخم شکستنبر زخم استخوان بفزوده ست.با آن صدا که از رگ دریا شکافتههم چون خیال ناگه بیدار محرمان.طوفان زده ست هیات دریا.و انگیخته نهفت صداییدر گوش ها نهاندریای بی کران.

در بسته ام

در بسته ام شب استتاریک هم چو گوربا آن که دور ازو نه چنانماو از من است دور.خاموش می گذارم من با شبی چنینهر لحظه ای چراغمی کاهم اش ز روغنتا در رهم نگیرد جز او کسی سراغ.روشن به دست آیدم آن لحظه کاندرانچون بوی در دماغ گل او جای برده است.تن می فشارم از در و دیوارو تنگنای خانه من از من فشرده است.نجوای محرمانه می آغازدتاریک خانه من با من.دارد به گوش حرف مرا، اودارم به گوش حرف ورا، من.زین حرف کاو چه وقت می آیدو هر جدار خاموش.در سایه گسسته جداریدارد به ما نگران گوش.و شب، عبوس و سرد،بر ما به کار می نگرد.یک دلفریب، با قدم اش لنگ،پنهان به راه می گذرد.و سنگ ها به کاسم بسته تن کبودسر بر سریر خار نشانده،چشمی شده اند، می نگرندشلیک ایستاده در ره مانده.آنگاه مانده با شب، آریو من به هر نشانی باریک،چون آتشی به خرمن خاکستر سیاه.خو بسته ام به خانه تاریک.خاموش می گذارمهر لحظه ای چراغ.می کاهم اش ز روغنتا در رهم نگیرد جز او کسی سراغ.

چراغ

پیت پیت ... چراغ رادر آخرین دم سوزشهر دم سماجتی ست.با او به گردش شب دیرینپنهان شکایتی ست.او داستان یاس و امیدی ستچون لنگری ز ساعت با او به تن تکان.تشییع می کند دم سوزان رفته راوز سردی ای که بیم می افزاید.آن چیزهاش کاندر دل هستهر لحظه بر زبان اش می آید.پیت پیت ... در آی با من نزدیک.تا قصه گویم ات ز شبی سرد.کامد چگونه با کف اش آتشاز ناحیه همین ره تاریک.او آمد از درگرچه نگاه او نه هراسان.خاموش وار دست اش بگشادباشد که مشکلی کند آسان.آخر نهاد با من باقیاین قصه ام که خون جگر شد.با ابری از شمال درآمدبا بادی از جنوب به در شدپیت پیت ... نفس نگیردم از چه؟از چه نخزیدم ز جگر دود؟آنم که دل نهاد در آتشمی دیدم اش که می رود از منچون جان من که از تن نابود.اول نشست با من دلگرمآخر ز جای خاست چو دودیچون آرزوی روز جوانیاین آتشم به پیکر، اندوخت و برفتاو این زبان گرمم آموخت و برفت.پیت پیت ... ندیده صبح چراغمگور وی آمده ست تن او.آن گاه شب تنیده بر او رنگشب گشته بر تن اش کفن او.می سوزد آن چراغ ولیکندارد به دل به حوصله تنگطرح عنایتی.با اوهنوز هست به لب با شب درازهر دم حکایتی.

تا صبح دمان

تا صبح دمان، در این شب گرمافروخنه ام چراغ، زیراکمی خواهم بر کشم به جا تردیواری در سرای کوران.بر ساخته ام، نهاده کوریانگشت که عیب هاست با آندارد به عتاب کور دیگرپرسش که چراست این، چرا آن.وین گونه به خشت می نهم خشتدر خانه کور دیدگانیتا از تف آفتاب فردابنشانمشان به سایبانان.افروخته ام چراغ از این روتا صبح دمان، در این شب گرممی خواهم بر کشم به جا تردیواری در سرای کوران.

هنوز از شب...

هنوز از شب دمی باقی است، می خواند در او شبگیرو شب تاب، از نهانجایش، به ساحل می زند سوسو. به مانند چراغ من که سوسو می زند در پنجره ی منبه مانند دل من که هنوز از حوصله وز صبر من باقی است در اوبه مانند خیال عشق تلخ من که می خواند و مانند چراغ من که سوسو می زند در پنجره ی مننگاه چشم سوزانش ـــ امیدانگیزـــ با مندر این تاریک منزل می زند سوسو.

مرغ شباویز

به شب آویخته مرغ شباویزمدامش کار رنج افزاست، چرخیدن.اگر بی سود می چرخدوگر از دستکار شب، درین تاریکجا، مطرود می چرخد... به چشمش هر چه می چرخد، ـــ چو او بر جای ـــزمین، با جایگاهش تنگ.و شب، سنگین و خونالود، برده از نگاهش رنگو جاده های خاموش ایستادهکه پای زنان و کودکان با آن گریزانندچو فانوس نفس مردهکه او در روشنایی از قفای دود می چرخد.ولی در باغ می گویند:« به شب آویخته مرغ شباویزبه پا، زآویخته ماندن، بر این بام کبود اندود می چرخد.»

شب است

شب است،شبی بس تیرگی دمساز با آن.به روی شاخ انجیر کهن « وگ دار» می خواند، به هر دمخبر می آورد طوفان و باران را. و من اندیشناکم. شب است،جهان با آن، چنان چون مرده ای در گور.و من اندیشناکم باز:ـــ اگر باران کند سرریز از هر جای؟ـــ اگر چون زورقی در آب اندازد جهان را؟... در این تاریکی آور شبچه اندیشه ولیکن، که چه خواهد بود با ما صبح؟چو صبح از کوه سر بر کرد، می پوشد ازین طوفان رخ آیا صبح؟

مرغ آمین

مرغ آمین درد آلودی است کاواره بماندهرفته تا آنسوی این بیداد خانهباز گشته رغبتش دیگر ز رنجوری نه سوی آب و دانه.نوبت روز گشایش رادر پی چاره بمانده. می شناسد آن نهان بین نهانان ( گوش پنهان جهان دردمند ما)جور دیده مردمان را.با صدای هر دم آمین گفتنش، آن آشنا پرورد،می دهد پیوندشان در هممی کند از یاس خسران بار آنان کممی نهد نزدیک با هم، آرزوهای نهان را. بسته در راه گلویش اوداستان مردمش را.رشته در رشته کشیده ( فارغ از عیب کاو را بر زبان گیرند)بر سر منقار دارد رشته ی سردرگمش را. او نشان از روز بیدار ظفرمندی است.با نهان تنگنای زندگانی دست دارد.از عروق زخمدار این غبارآلوده ره تصویر بگرفته.از درون استغاثه های رنجوران.در شبانگاهی چنین دلتنگ، می آید نمایان.وندر آشوب نگاهش خیره بر این زندگانیکه ندارد لحظه ای از آن رهاییمی دهد پوشیده، خود را بر فراز بام مردم آشنایی. چون نشان از آتشی در دود خاکسترمی دهد از روی فهم رمز درد خلقبا زبان رمز درد خود تکان در سر.وز پی آنکه بگیرد ناله های ناله پردازان ره در گوشاز کسان احوال می جوید.چه گذشته ست و چه نگذشته استسرگذشته های خود را هر که با آن محرم هشیار می گوید. داستان از درد می رانند مردم.در خیال استجابتهای روزانیمرغ آمین را بدان نامی که او را هست می خوانند مردم. زیر باران نواهایی که می گویند:« باد رنج ناروای خلق را پایان.»( و به رنج ناروای خلق هر لحظه می افزاید.) مرغ آمین را زبان با درد مردم می گشاید.بانگ برمی دارد:ـــ« آمین!باد پایان رنجهای خلق را با جانشان در کینوز جا بگسیخته شالوده های خلق افسایو به نام رستگاری دست اندر کارو جهان سر گرم از حرفش در افسوس فریبش.» خلق می گویند: ـــ« آمین!در شبی اینگونه با بیداش آیین.رستگاری بخش ـــ ای مرغ شباهنگام ـــ ما را!و به ما بنمای راه ما به سوی عافیتگاهی.هر که را ـــ ای آشناپرورـــ ببخشا بهره از روزی که می جوید.» ـــ« رستگاری روی خواهد کردو شب تیره، بدل با صبح روشن گشت خواهد.» مرغ می گوید. خلق می گویند:ـــ« اما آن جهانخواره( آدمی را دشمن دیرین) جهان را خورد یکسر.»مرغ می گوید:ـــ« در دل او آرزوی او محالش باد.»خلق می گویند:ـــ« اما کینه های جنگ ایشان در پی مقصودهمچنان هر لحظه می کوبد به طبلش.» مرغ می گوید:ـــ« زوالش باد!باد با مرگش پسین درماننا خوشیّ آدمی خواری.وز پس روزان عزت بارشانباد با ننگ همین روزان نگونسازی!» خلق می گویند:ـــ« اما نادرستی گر گذاردایمنی گر جز خیال زندگی کردنموجبی از ما نخواهد و دلیلی برندارد.ور نیاید ریخته های کج دیوارشانبر سر ما باز زندانیو اسیری را بود پایان.و رسد مخلوق بی سامان به سامانی.»مرغ می گوید:ـــ« جدا شد نادرستی.» خلق می گویند:ـــ« باشد تا جدا گردد.» مرغ می گوید:ـــ« رها شد بندش از هر بند، زنجیری که بر پا بود.» خلق می گویند:ـــ« باشد تا رها گردد.» مرغ می گوید:ـــ« به سامان بازآمد خلق بی سامانو بیابان شب هولیکه خیال روشنی می برد با غارتو ره مقصود در آن بود گم، آمد سوی پایانو درون تیرگیها، تنگنای خانه های ما در آن ویلان،این زمان با چشمه های روشنایی در گشوده استو گریزانند گمراهان، کج اندازان،در رهی کامد خود آنان را کنون پی گیر.و خراب و جوع، آنان را ز جا برده استو بلای جوع آنان را جا به جا خورده استاین زمان مانند زندانهایشان ویرانباغشان را در شکسته.و چو شمعی در تک گوریکور موذی چشمشان در کاسه ی سر از پریشانی.هر تنی زاناناز تحیّر بر سکوی در نشسته. و سرود مرگ آنان را تکاپوهایشان ( بی سود) اینک می کشد در گوش.» خلق می گویند:ـــ« بادا باغشان را، درشکسته ترهر تنی زانان،جدا از خانمانش، بر سکوی در، نشسته تر.وز سرود مرگ آنان، بادبیشتر بر طاق ایوانهایشان قندیلها خاموش.»ـــ« بادا!» یک صدا از دور می گویدو صدایی از ره نزدیک، اندر انبوه صداهای به سوی ره دویده:ـــ« این، سزای سازگاراشانباد، در پایان دورانهای شادیاز پس دوران عشرت بار ایشان.» مرغ می گوید:ـــ« این چنین ویرانگیشان، باد همخانهبا چنان آبادشان از روی بیدادی.»ـــ« بادشان!» ( سر می دهد شوریده خاطر، خلق آوا)ـــ« باد آمین!و زبان آنکه با درد کسان پیوند دارد باد گویا!»ـــ« باد آمین!و هر آن اندیشه، در ما مردگی آموز، ویران!»ـــ« آمین! آمین!»و خراب آید در آوار غریو لعنت بیدار محرومانهر خیال کج که خلق خسته را با آن نخواها نیست.و در زندان و زخم تازیانه های آنان می کشد فریاد: « اینک در و اینک زخم»( گرنه محرومی کجیشان را ستایدورنه محرومی بخواه از بیم زجر و حبس آنان آید)ـــ« آمین!در حساب دستمزد آن زمانی که بحق گویابسته لب بودندو بدان مقبولو نکویان در تعب بودند.»ـــ« آمین! در حساب روزگارانیکز بر ره، زیرکان و پیشبینان را به لبخند تمسخر دور می کردندو به پاس خدمت و سودایشان تاریکچشمه های روشنایی کور می کردند.»ـــ« آمین!» ـــ« با کجی آورده های آن بداندیشانکه نه جز خواب جهانگیری از آن می زاداین به کیفر باد!»ـــ« آمین!» ـــ« با کجی آورده هاشان شومکه از آن با مرگ ماشان زندگی آغاز می گردیدو از آن خاموش می آمد چراغ خلق.» ـــ« آمین!» ـــ« با کجی آورده هاشان زشتکه از آن پرهیزگاری بود مردهو از آن رحم آوری واخورده.»ـــ« آمین!» ـــ« این به کیفر بادبا کجی آورده شان ننگکه از آن ایمان به حق سوداگران را بود راهی نو، گشاده در پی سودا.و از آن، چون بر سریر سینه ی مرداب، از ما نقش بر جا.»ـــ« آمین! آمین!»*و به واریز طنین هر دم آمین گفتن مردم( چون صدای رودی از جا کنده، اندر صفحه ی مرداب آنگه گم)مرغ آمین گویدور می گردداز فراز بامدر بسیط خطّه ی آرام، می خواند خروس از دورمی شکافد جرم دیوار سحرگاهان.وز بر آن سرد دوداندود خاموشهرچه، با رنگ تجلّی، رنگ در پیکر می افزاید.می گریزد شب.صبح می آید. تجریش. زمستان1330

حکایت

بـا جـاهــلـی و فــلـســفــی افـتـاد خـلافــی
چـونـانـکـه بس افـتـد بـه سـر لـفـظ کــرانـه
هـر مشـکل کـان بـود بـر آن کـرد جـوابـی
مــرد از ره تـعـلـیـم و نـه عـلـم بـچـگـانـه
در کـارش آورد دل از بـس شــفــقــت بـرد
بــر راهـــش افــکـنــد هـم از روی نـشــانـه
خنـدیـد بـه سخریـه بـر او جـاهـل و گفـتـش:
هر حرف که گوئی همه یاوه است و ترانـه
در خـاطـرش افـتـاد از او مـرد کـه پـرســد:
تـو مـنـطـق خـوانـدسـتـی بیـش و کـم یا نـه؟
زیـن مبحـث حرفـی ز کسـی هـیـچ شنـیـدی
یا آنـکه ترا مقـصـد حـرف است و بهـانـه؟
رو بـر ســـوی خــانـه بـبـرد کــور اگـر او
بـر عــادت پـیـشـیـن بـشـنـاســد ره خــانـه
جوشیـد بر او جاهل: کـایـن ژاژ چه خائی؟
بـخـشــیـد بـر او مـرد زهــی مـنـطـقــیــانـه
گویـند: که بهتر ز خموشی نه جوابی است
بـا آنـکـه نـه بـا مـعـرفــتـش هـسـت مـیـانـه
ما را گـنـهی نیسـت به جـز ره کـه نمـودیم
پیـداسـت وگـر نـیـسـت در ایـن راه کـرانـه
1330

قایق

من چهره ام گرفتهمن قایقم نشسته به خشکی با قایقم نشسته به خشکیفریاد می زنم:« وامانده در عذابم انداخته استدر راه پر مخافت این ساحل خرابو فاصله است آبامدادی ای رفیقان با من.»گل کرده است پوزخندشان امابر من،بر قایقم که نه موزونبر حرفهایم در چه ره و رسمبر التهابم از حد بیرون. در التهابم از حد بیرونفریاد بر می آید از من:« در وقت مرگ که با مرگجز بیم نیستیّ وخطر نیست،هزّالی و جلافت و غوغای هست و نیستسهو است و جز به پاس ضرر نیست.»با سهوشانمن سهو می خرماز حرفهای کامشکن شانمن درد می برمخون از درون دردم سرریز می کند!من آب را چگونه کنم خشک؟فریاد می زنم.من چهره ام گرفتهمن قایقم نشسته به خشکیمقصود من ز حرفم معلوم بر شماست:یک دست بی صداستمن، دست من کمک ز دست شما می کند طلب. فریاد من شکسته اگر در گلو، وگرفریاد من رسامن از برای راه خلاص خود و شمافریاد می زنم.فریاد می زنم! 1331

آهنگر

در درون تنگنا، با کوره اش، آهنگر فرتوتدست او بر پتکو به فرمان عروقش دستدائماً فریاد او این است، و این است فریاد تلاش او:« ـــ کی به دست منآهن من گرم خواهد شدو من او را نرم خواهم دید؟آهن سرسخت!قد برآور، باز شو، از هم دوتا شو، با خیال من یکی تر زندگانی کن!» زندگانی چه هوسناک است، چه شیرین!چه برومندی دمی با زندگی آزاد بودن،خواستن بی ترس، حرف از خواستن بی ترس گفتن، شاد بودن!او به هنگامی که تا دشمن از او در بیم باشد( آفریدگار شمشیری نخواهد بود چون)و به هنگامی که از هیچ آفریدگار شمشیری نمی ترسد،ز استغاثه های آنانی که در زنجیر زنگ آلوده ای را می دهد تعمیر... بر سر آن ساخته کاو راست در دست،می گذارد او ( آن آهنگر)دست مردم را به جای دست های خود. او به آنان، دست، با این شیوه خواهد داد.ساخته ناساخته،یا ساخته ی کوچک،او، به دست کارهای بس بزرگ ابزار می بخشد.او، جهان زندگی را می دهد پرداخت! 1331

در نخستین ساعت شب

در نخستین ساعت شب، در اطاق چوبیش تنها، زن چینیدر سرش اندیشه های هولناکی دور می گیرد، می اندیشد:« بردگان ناتوانایی که می سازند دیوار بزرگ شهر راهر یکی زانان که در زیر آوار زخمه های آتش شلاق داده جانمرده اش در لای دیوار است پنهان» آنی از این دلگزا اندیشه ها راه خلاصی را نمی داند زن چینیاو، روانش خسته و رنجور مانده استبا روان خسته اش رنجور می خواند زن چینی،در نخستین ساعت شب:ـــ « در نخستین ساعت شب هر کس از بالای ایوانش چراغ اوستآویزانهمسر هر کس به خانه بازگردیده است الا همسر منکه ز من دور است و در کار استزیر دیوار بزرگ شهر.»*در نخستین ساعت شب، دور از دیدار بسیار آشنا من نیزدر غم ناراحتی های کسانم؛همچنانی کان زن چینیبر زبان اندیشه های دلگزایی حرف می راند،من سرودی آشنا را می کن در گوشمن دمی از فکر بهبودی تنها ماندگان در خانه هاشان نیستم خاموشو سراسر هیکل دیوارها در پیش چشم التهاب من نمایانند نجلا!*در نخستین ساعت شب،این چراغ رفته را خاموش تر کنمن به سوی رخنه های شهرهای روشناییراهبردم را به خوبی می شناسم، خوب می دانممن خطوطی را که با ظلمت نوشته اندوندر آن اندیشه ی دیوارسازان می دهد تصویردیرگاهی هست می خوانم.در بطون عالم اعداد بیمردر دل تاریکی بیمارچند رفته سالهای دور و از هم فاصله جستهکه بزور دستهای ما به گرد مامی روند این بی زبان دیوارها بالا. زمستان1331

خونریزی

پا گرفته است زمانی است مدیدنا خوش احوالی در پیکر مندوستانم، رفقای محرم!به هوایی که حکیمی بر سر، مگذاریداین دلاشوب چراغروشنایی بدهد در بر من! من به تن دردم نیستیک تب سرکش، تنها پکرم ساخته و دانم این را که چراو چرا هر رگ من از تن من سفت و سقط شلاقی ستکه فرود آمده سوزاندم به دم در تن من.تن من یا تن مردم، همه را با تن من ساخته اندو به یک جور و صفت می دانمکه در این معرکه انداخته اند. نبض می خواندمان با هم و میریزد خون، لیک کنونبه دلم نیست که دریابم انگشت گذارکز کدامین رگ من خونم می ریزد بیرون. یک از همسفران که در این واقعه می برد نظر، گشت دچاربه تب ذات الجنبو من اکنون در منتب ضعف است برآورده دمار. من نیازی به حکیمانم نیست« شرح اسباب » من تب زده در پیش من استبه جز آسودن درمانم نیستمن به از هر کسسر به در می برم از دردم آسان که ز چیستبا تنم طوفان رفته ستتبم از ضعف من استتبم از خونریزی. یوش. تابستان1331

داروگ

خشک آمد کشتگاه مندر جوار کشت همسایه.گر چه می گویند: « می گریند روی ساحل نزدیکسوگواران در میان سوگواران.»قاصد روزان ابری، داروگ! کی می رسد باران؟ بر بساطی که بساطی نیستدر درون کومه ی تاریک من که ذره ای با آن نشاطی نیستو جدار دنده های نی به دیوار اطاقم دارد از خشکیش می ترکدـــ چون دل یاران که در هجران یاران ـــقاصد روزان ابری، داروگ! کی می رسد باران؟

خانه‌ام ابریست ...

خانه ام ابری ستیکسره روی زمین ابری ست با آن. از فراز گردنه خرد و خراب و مستباد میپیچد.یکسره دنیا خراب از اوستو حواس من!آی نی زن که تو را آوای نی برده ست دور از ره کجایی؟ خانه ام ابری ست اماابر بارانش گرفته ست.در خیال روزهای روشنم کز دست رفتندم،من به روی آفتابممی برم در ساحت دریا نظاره.و همه دنیا خراب و خرد از باد استو به ره ، نی زن که دائم می نوازد نی ، در این دنیای ابراندودراه خود را دارد اندر پیش.

ری را

« ری را»...صدا می آید امشباز پشت « کاچ» که بند آببرق سیاه تابش تصویری از خرابدر چشم می کشاند.گویا کسی است که می خواند... اما صدای آدمی این نیست.با نظم هوش ربایی منآوازهای آدمیان را شنیده امدر گردش شبانی سنگین؛زاندوه های منسنگین تر.و آوازهای آدمیان را یکسرمن دارم از بر. یکشب درون قایق دلتنگخواندند آنچنان؛که من هنوز هیبت دریا رادر خواب می بینم. ری را. ری را...دارد هوا که بخواند.درین شب سیا.او نیست با خودش،او رفته با صدایش اماخواندن نمی تواند. 1331

همه شب

همه شب زن هرجاییبه سراغم می آمد.به سراغ من خسته چو می آمد اوبود بر سر پنجره امیاسمین کبود فقطهمچنان او که می آید به سراغم، پیچان. در یکی از شبهایک شب وحشت زاکه در آن هر تلخیبود پا بر جا،و آن زن هر جاییکرده بود از من دیدار؛گیسوان درازش ـــ همچو خزه که بر آب ـــدور زد به سرمفکنید مرابه زبونیّ و در تک وتاب هم از آن شبم آمد هر چه به چشمهمچنان سخنانم از اوهمچنان شمع که می سوزد با من به وثاقم ، پیچان. 1331

در کنار رودخانه

در کنار رودخانه می پلکد سنگ پشت پیر.روز، روز آفتابی است.صحنه ی آییش گرم است. سنگ پشت پیر در دامان گرم آفتابش می لمد، آسوده می خوابددر کنار رودخانه. در کنار رودخانه من فقط هستمخسته ی درد تمنا،چشم در راه آفتابم را.چشم من امالحظه ای او را نمی یابد.آفتاب منروی پوشیده است از من در میان آبهای دور.آفتابی گشته بر من هر چه از هر جااز درنگ من،یا شتاب من،آفتابی نیست تنها آفتاب مندر کنار رودخانه.

دل فولادم

ول کنید اسب مراراه توشه ی سفرم را و نمد زینم راو مرا هرزه درا،که خیالی سرکشبه در خانه کشاندست مرا. رسم از خطه ی دوری، نه دلی شاد در آن.سرزمینهایی دورجای آشوبگرانکارشان کشتن و کشتار که از هر طرف و گوشه ی آنمی نشاندید بهارش گل با زخم جسدهای کسان.*فکر می کردم در ره چه عبثکه ازین جای بیابان هلاکمی تواند گذرش باشد هر راهگذرباشد او را دل فولاد اگرو برد سهل نظر در بد و خوب که هستو بگیرد مشکلها آسان.و جهان را داندجای کین و کشتارو خراب و خذلان. ولی اکنون به همان جای بیابان هلاکبازگشت من میباید، با زیرکی من که به کار،خواب پر هول و تکانی که ره آورد من از این سفرم هست هنوزچشم بیدارم و هر لحظه بر آن می دوزد،هستیم را همه در آتش بر پا شده اش می سوزد. از برای من ویران سفر گشته مجالی دمی استادن نیستمنم از هر که در این ساعت غارت زده ترهمه چیز از کف من رفته به دردل فولادم با من نیستهمه چیزم دل من بود و کنون می بینمدل فولادم مانده در راه.دل فولادم را بی شکی انداخته استدست آن قوم بداندیش در آغوش بهاری که گلش گفتم از خون وز زخم.وین زمان فکرم این است که در خون برادرهایمـــ ناروا در خون پیچانبی گنه غلتان در خون ـــدل فولادم را زنگ کند دیگرگون.

روی بندرگاه

آسمان یکریز می باردروی بندرگاه.روی دنده های آویزان یک بام سفالین در کنار راهروی « آیش» ها که « شاخاک» خوشه اش را می دواند.روی نوغانخانه، روی پل ـــ که در سر تا سرش امشبمثل اینکه ضرب می گیرند ـــ یا آنجاکسی غمناک می خواند.همچنین بر روی بالاخانه ی من (مرد ماهیگیر مسکینیکه او را میشناسی) خالی افتاده است اما خانه ی همسایه ی من دیرگاهیست.ای رفیق من، که ازین بندر دلتنگ روی حرف من با تستو عروق زخمدار من ازین حرفم که با تو در میان می آید از درد درونخالی است. و درون دردناک من ز دیگر گونه زخم من می آید پر!هیچ آوایی نمی آید از آن مردی که در آن پنجره هر روزچشم در راه شبی مانند امشب بود بارانی.وه!چه سنگین است با آدمکشی (با هر دمی رؤیای جنگ) این زندگانی. بچه ها، زنها،مردها، آنها که در خانه بودند،دوست با من، آشنا با من درین ساعت سراسر کشته گشتند.

شب پره ی ساحل نزدیک

چوک و چوک!... گم کرده راهش در شب تاریکشب پره ی ساحل نزدیکدم به دم می کوبدم بر پشت شیشه. شب پره ی ساحل نزدیک!در تلاش تو چه مقصودی است؟از اطاق من چه می خواهی؟ شب پره ی ساحل نزدیک با من (روی حرفش گنگ) می گوید: چه فراوان روشنایی در اطاق توست!باز کن در بر منخستگی آورده شب در من.به خیالش شب پره ی ساحل نزدیکهر تنی را می تواند برد هر راهیراه سوی عافیتگاهیوز پس هر روشنی ره بر مفری هست. چوک و چوک!... در این دل شب کازو این رنج می زایدپس چرا هر کس به راه من نمی آید...؟

هست شب

هست شب یک شبِ دم کرده و خاکرنگِ رخ باخته است.باد، نو باوه ی ابر، از بر کوهسوی من تاخته است.*هست شب، همچو ورم کرده تنی گرم در استاده هوا،هم ازین روست نمی بیند اگر گمشده ای راهش را.*با تنش گرم، بیابان درازمرده را ماند در گورش تنگبه دل سوخته ی من ماندبه تنم خسته که می سوزد از هیبت تب!هست شب. آری، شب.

فرق است

بودم به کارگاه جوانیدوران روزهای جوانی مرا گذشتدر عشق های دلکش و شیرین(شیرین چو وعده ها)یا عشق های تلخ کز آنم نبود کام.فی الجمله گشت دور جوانی مرا تمام.*آمد مرا گذار به پیریاکنون که رنگ پیری بر سر کشیده امفکری است باز در سرم از عشق های تلخلیک او نه نام داند از من نه من از اوفرق است در میانه که در غره یا به سلخ.

برف

زردها بی خود قرمز نشده اندقرمزی رنگ نینداخته استبی خودی بر دیوار.صبح پیدا شده از آن طرف کوه ازاکو اماوازانا پیدا نیستگرته ی روشنی مرده ی برفی همه کارش آشوببر سر شیشه ی هر پنجره بگرفته قرار.وازانا پیدا نیستمن دلم سخت گرفته است از اینمیهمان خانه ی مهمان کش روزش تاریککه به جان هم نشناخته انداخته است:چند تن خواب آلودچند تن نا هموارچند تن نا هشیار.

سیولیشه

تی تیک تی تیکدر این کران ساحل و به نیمه شبنک می زندسیولیشهروی شیشه. به او هزار بارز روی پند گفته امکه در اطاق من ترانه جا برای خوابگاستمن این اطاق را به دستهزار بار رفته ام.چراغ سوختههزار بر لبمسخن به مهر دوخته. ولیک بر مراد خودبه من نه اعتناش اوفتاده است در تلاش اوبه فکر روشنی کز آنفریب دیده است و بازفریب می خورد همین زمان. به تنگنای نیمه شبکه خفته روزگار پیرچنان جهان که در تعبکوبد سرکوبد پا. تی تیک تی تیکسوسک سیاسیولیشهنک می زندروی شیشه.

در پیش کومه ام

در پیش کومه امدر صحنه ی تمشکبیخود ببسته استمهتاب بی طراوت.لانه.*یک مرغ دل نهاده ی دریادوستبا نغمه هایش دریاییبیخود سکوت خانه سرایم راکرده است چون خیاش ویرانه.*بیخود دویده استبیخود تنیده استلم در حواشی آئیشباد از برابر جادهکانجا چراغ روشن تا صبحمی سوزد از پی چه نشانه.*ای یاسمن تو بیخود پسنزدیکی از چه نمی گیریبا این خرابم آمده خانه.

کک کی

دیری ست نعره می کشد از بیشه ی خموشکک کی که مانده گم. از چشم ها نهفته پری وارزندان بر او شده است علف زاربر او که او قرار نداردهیچ آشنا گذار ندارد. اما به تن درست و برومندکک کی که مانده گمدیری است نعره میکشد از بیشه ی خموش.

بر سر قایقش

بر سر قایقش اندیشه کنان قایق باندائماً میزند از رنج سفر بر سر دریا فریاد:اگرم کشمکش موج سوی ساحل راهی میداد.*سخت طوفان زده روی دریاستنا شکیباست به دل قایق بانشب پر از حادثه.دهشت افزاست.*بر سر ساحل هم لیکن اندیشه کنان قایق باننا شکیباتر بر می شود از او فریاد:کاش بازم ره بر خطه ی دریای گران می افتاد!

پاسها از شب گذشته است

پاسها از شب گذشته است.میهمانان جای را کرده اند خالی. دیرگاهی استمیزبان در خانه اش تنها نشسته.در نی آجین جای خود بر ساحل متروک میسوزد اجاق اواوست مانده.اوست خسته. مانده زندانی به لبهایشبس فراوان حرفها امابا نوای نای خود در این شب تاریک پیوستهچون سراغ از هیچ زندانی نمی گیرندمیزبان در خانه اش تنها نشسته. زمستان1336

ترا من چشم در راهم

ترا من چشم در راهم شباهنگامکه می گیرند در شاخ تلاجن سایه ها رنگ سیاهیوزان دلخستگانت راست اندوهی فراهمترا من چشم در راهم. شباهنگام.در آندم که بر جا دره ها چون مرده ماران خفتگاننددر آن نوبت که بندد دست نیلوفر به پای سرو کوهی دامگرم یاد آوری یا نهمن از یادت نمی کاهمترا من چشم در راهم. زمستان1336

شب همه شب

شب همه شب شکسته خواب به چشممگوش بر زنگ کاروانستمبا صداهای نیم زنده ز دورهم عنان گشته هم زبان هستم.*جاده اما ز همه کس خالی استریخته بر سر آوار آواراین منم مانده به زندان شب تیره که بازشب همه شبگوش بر زنگ کاروانستم. تجریش، آبان1337